Nāmāṣṭottara-dviśata: Gaṇa–Chandas–Yati Catalogue and Mnemonic Coding
मत्ताक्रीडञ्चाष्टबाणदशकैर्मौ तनौ ननौ / नलौ गुरुश्च विकृतिश्छिन्ना संकृतिरुच्यते
mattākrīḍañcāṣṭabāṇadaśakairmau tanau nanau / nalau guruśca vikṛtiśchinnā saṃkṛtirucyate
في الأوزان المسماة Mattākrīḍā وAṣṭabāṇa وDaśaka تُرتَّب الغَنات على «mau, tanau, nanau»؛ وفي المتحوّل الآخر تكون «nalau»، حيث تُحدث المقطوعة الثقيلة (guru) تغييرًا. فإذا قُطع النسق المنتظم أو غُيِّر قيل له «saṃkṛti» أي الصورة الممزوجة/المعدَّلة.
Lord Vishnu (teaching Garuda/Vinata-putra as part of a didactic section)
Concept: Vikṛti/saṃkṛti principle: a base metrical pattern can be modified by guru (heavy syllable) or truncation, producing recognized mixed forms.
Vedantic Theme: Prakṛti–vikṛti as an analytic lens (pattern and transformation), mirroring broader Indian systematic thought.
Application: When scanning, account for guru substitutions and truncations; classify a verse as saṃkṛti when it deviates from the canonical gaṇa layout in rule-governed ways.
Primary Rasa: shanta
Secondary Rasa: adbhuta
Related Themes: Garuda Purana 1.209: definitions of prakṛti/vikṛti and named metres (Mattākrīḍā, Aṣṭabāṇa, Daśaka) in the same prosody section
This verse treats chandas as a technical discipline: correct gaṇa-patterns and guru/laghu rules preserve the intended rhythm and accuracy of scriptural recitation.
It notes that when a guru syllable changes the expected flow, the pattern becomes a modified or ‘mixed’ form (saṃkṛti), i.e., an accepted variant arising from alteration of the regular scheme.
When chanting or digitizing Sanskrit, mark guru/laghu and gaṇas carefully; this helps maintain correct pronunciation, rhythm, and reliable text-to-audio alignment for study and ritual use.