Shloka 36

Bhaiṣajya-yogas: Digestive Modakas, Vāta-Śamana Oils, Karṇa-Roga Tailas, Kuṣṭha/Śvitra Applications, Vraṇa-Cikitsā, and Medhya Preparations

अपामार्गः गुडूची च वचा कुष्ठं शतावरी / शङ्खपुष्पाभया साज्यं विडङ्गं भक्षितं समम् / त्रिभिर्दिनैर्नरं कुर्याद्ग्रन्थाष्टशतधारिणम्

apāmārgaḥ guḍūcī ca vacā kuṣṭhaṃ śatāvarī / śaṅkhapuṣpābhayā sājyaṃ viḍaṅgaṃ bhakṣitaṃ samam / tribhirdinairnaraṃ kuryādgranthāṣṭaśatadhāriṇam

أبامارغا، وغودوتشي، وفَچا، وكُشْثا، وشَتاوَري—مع شانخَبوشپا، وأبهايا (هَريتَكي)، والسمن (ghee)، وويدانغا—إذا أُخِذت متساويةً وأُكِلَت كتركيبةٍ دوائية، جعلت الرجلَ في ثلاثة أيام حافظًا كأنما يحمل ثمانمائة «غرانثا» من النصوص.

अपामार्गःapāmārga
अपामार्गः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअपामार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
गुडूचीguḍūcī
गुडूची:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगुडूची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
वचाvacā
वचा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवचा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कुष्ठम्kuṣṭha (a herb)
कुष्ठम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
शतावरीśatāvarī
शतावरी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशतावरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
शङ्खपुष्पाभयाśaṅkhapuṣpī and abhayā (together)
शङ्खपुष्पाभया:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशङ्खपुष्पी + अभया (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (शङ्खपुष्पी च अभया च)
साज्यम्together with ghee
साज्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस + आज्य (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सह-तत्पुरुषः (आज्येन सह)
विडङ्गम्viḍaṅga
विडङ्गम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविडङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
भक्षितम्eaten/consumed
भक्षितम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootभक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
समम्equal (in quantity)
समम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
त्रिभिःby three
त्रिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषणम्
दिनैःdays
दिनैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
नरम्a man/person
नरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
कुर्यात्should make
कुर्यात्:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
ग्रन्थाष्टशतधारिणम्bearing/retaining eight hundred granthas (verses/units)
ग्रन्थाष्टशतधारिणम्:
Visheshana (Qualifier)
TypeAdjective
Rootग्रन्थ + अष्ट + शत + धारिन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी/कर्मधारय-समास-प्रायः (ग्रन्थानाम् अष्टशतं धारयति) विशेषणम्

Lord Vishnu (speaking to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Smṛti-dhāraṇā-śakti (retentive power) as a support for learning and transmission of śāstra; disciplined intake of medhya/rasāyana to refine cognition.

Vedantic Theme: Antaḥkaraṇa-sādhana: strengthening memory and attention aids śravaṇa-manana; knowledge is stabilized by smṛti.

Application: Prepare and consume an equal-measure formulation of apāmārga, guḍūcī, vacā, kuṣṭha, śatāvarī, plus śaṅkhapuṣpā, abhayā, ghee, and viḍaṅga; taken as a consumed preparation, it is said to confer rapid text-retention (claim: within three days).

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Related Themes: Garuda Purana 1.192 (medhya/rasāyana claims; cognitive enhancement recipes)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse presents a traditional herb-and-ghee preparation aimed at enhancing memory and textual retention, supporting disciplined study (adhyayana) and preservation of sacred learning.

This specific verse is not about the soul’s journey or after-death realms; it focuses on a practical, embodied aid—improving cognition to sustain scriptural learning and dharmic practice.

Treat it as a classical reference to medhya (cognition-supporting) herbs and the ideal of steady study; any real-world use should be guided by a qualified Ayurvedic practitioner for safety and dosage.