Shloka 26

Rasa-Dravya Varga: Sweet, Sour, Salty, Pungent, Bitter, Astringent; Snehana and Svedana Guidelines

तथा धीस्मृतिमेधाग्निकाङ्क्षिणां शस्यते घृतम् / केवलं पैत्तिके सर्पिर्वातिके लवणान्वितम्

tathā dhīsmṛtimedhāgnikāṅkṣiṇāṃ śasyate ghṛtam / kevalaṃ paittike sarpirvātike lavaṇānvitam

وكذلك لمن يبتغي الذكاء (dhī) والذاكرة (smṛti) والفطنة (medhā) ونار الهضم (agni) يُستحسن السمن المصفّى (ghṛta). وفي أحوال «بيتا» يُعطى السمن وحده، وفي أحوال «فاتا» يُؤخذ السمن مع الملح.

tathālikewise/also
tathā:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb ‘thus/likewise’)
dhī-smṛti-medhā-agni-kāṅkṣiṇāmof those desiring intellect, memory, comprehension, and digestive fire
dhī-smṛti-medhā-agni-kāṅkṣiṇām:
Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdhī (प्रातिपदिक) + smṛti (प्रातिपदिक) + medhā (प्रातिपदिक) + agni (प्रातिपदिक) + kāṅkṣin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (धीयः स्मृतेः मेधायाः अग्नेः च काङ्क्षिणः = ‘desirous of intellect, memory, understanding, digestive fire’)
śasyateis recommended/praised
śasyate:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√śaṃs (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
ghṛtamghee
ghṛtam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootghṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कर्तृस्थानी (कर्मणि-क्रियायाः विषयः)
kevalamonly
kevalam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-भाव)
TypeIndeclinable
Rootkevala (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन प्रयुक्तम् (adverbial accusative: ‘only/merely’)
paittikein pitta-type (disorder/condition)
paittike:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootpaittika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; ‘पैत्तिके (रोगे/दोषे)’ इति लुप्त-शब्दान्वयः
sarpisghee (sarpis)
sarpis:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsarpis (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; (घृतस्य पर्यायः)
vātikein vāta-type (disorder/condition)
vātike:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootvātika (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; ‘वातिके (रोगे/दोषे)’ इति लुप्त-शब्दान्वयः
lavaṇa-anvitammixed with salt
lavaṇa-anvitam:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootlavaṇa (प्रातिपदिक) + anvita (प्रातिपदिक; √i + ni + kta)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; कृदन्त-विशेषण (क्त), समासः—तत्पुरुष (लवणेन अन्वितम् = ‘accompanied with salt’); sarpis इत्यस्य विशेषणम्

Lord Vishnu

Dosha: Vata/Pitta

Concept: Right means (upāya) for strengthening intellect and digestion through doṣa-appropriate use of ghṛta.

Vedantic Theme: Sattva-śuddhi supports jñāna and smṛti; bodily balance aids inner clarity.

Application: For cognition and agni: use ghee; in pitta conditions: plain ghee; in vāta conditions: ghee with salt (as directed by a practitioner).

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Related Themes: Garuda Purana 1.173.27 (kapha modification with trikaṭu/alkali); Garuda Purana 1.173.28 (taila indications)

FAQs

This verse presents ghee as a premier support for cognition (dhī, smṛti, medhā) and digestive strength (agni), and specifies its doṣa-wise use.

It does not discuss the soul’s post-death route; it teaches embodied discipline—supporting clarity and vitality, which are treated as foundations for righteous living.

Use ghee thoughtfully: plain ghee is traditionally favored when pitta is aggravated, while ghee with a little salt is suggested for vāta-type imbalance—adapted to individual needs.