Shloka 14

Dhanvantari’s Therapeutics: Jvara to Vraṇa

Fever, GI Disorders, Bleeding, Respiratory, Urinary, Swelling, and Wound Care

बलाश्वदंष्ट्राबिल्वादि पाठानागरधान्यकम् / एतदाहारसंयोगे हितं सर्वातिसारिणाम्

balāśvadaṃṣṭrābilvādi pāṭhānāgaradhānyakam / etadāhārasaṃyoge hitaṃ sarvātisāriṇām

بالا، وأشفَدَنْشْطْرا، وبِلفا وما يتصل بها—مع پاثا، والزنجبيل الجاف، ودهانيَكا—إذا جُمِعت على وجهٍ مناسب في الطعام كانت نافعةً لكل من ابتُلي بالإسهال (أتيسارا).

बलाbalā (Sida cordifolia)
बला:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootबला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (ingredient-name used in compound)
अश्व-दंष्ट्राaśvadaṃṣṭrā (Gokṣura/related herb-name)
अश्व-दंष्ट्रा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootअश्व + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अश्वस्य दंष्ट्रा इव) (औषधिद्रव्यनाम)
बिल्व-आदिbilva and the like
बिल्व-आदि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootबिल्व (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अव्ययीभाव (बिल्वं आदिः यस्मात्—'bilva etc.')
पाठpāṭhā (Cissampelos pareira)
पाठ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootपाठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (ingredient-name used in compound)
नागरdry ginger
नागर:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootनागर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (ingredient-name used in compound)
धान्यकम्coriander
धान्यकम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधान्यक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एतत्this
एतत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आहार-संयोगेin combination with diet/food
आहार-संयोगे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआहार + संयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आहारस्य संयोगः)
हितम्beneficial
हितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootहित (धा धातु/√धा 'to place' + क्त; 'placed/beneficial')
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण
सर्व-अतीसारिणाम्of all diarrhoea-patients
सर्व-अतीसारिणाम्:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व + अतीसारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; तत्पुरुष (सर्वेषां अतीसारिणां)

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Vata

Concept: Right food-combination (āhāra-saṃyoga) is central to health; disciplined diet is a form of self-governance.

Vedantic Theme: Sattva through regulated intake; mastery of senses (indriya-nigraha) supports clarity.

Application: Combine balā, aśvadanṣṭrā, bilva (and related), pāṭhā, dry ginger, and dhānyaka appropriately in diet for atisāra sufferers, tailored to strength and stage of disease.

Primary Rasa: shanta

Related Themes: Garuda Purana 1.170 (diet and decoction measures for atisāra)

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

This verse highlights bilva-centered dietary combinations as a classical, practical measure for controlling atisāra, reflecting the text’s medicinal tradition.

It does not narrate the soul’s journey; instead, it teaches health-supporting conduct (pathya āhāra) that sustains one’s dharma in embodied life.

It suggests using specific digestive-support herbs as part of diet; for acute diarrhoea, dehydration risk is serious—seek medical care while using traditional measures responsibly.