Cikitsā-sāra: Doṣa Nidāna–Lakṣaṇa, Agni, Ajīrṇa/Āma Cikitsā, Daśamūla, and Prognostic Signs
आममम्लं च विष्टब्धं कफपित्तानिलैः क्रमात् / आलिप्य जठरं प्राज्ञो हिङ्गुत्र्यूषणसैन्धवैः
āmamamlaṃ ca viṣṭabdhaṃ kaphapittānilaiḥ kramāt / ālipya jaṭharaṃ prājño hiṅgutryūṣaṇasaindhavaiḥ
إذا ظهر «آما» (بقايا غير مهضومة)، وحموضةٌ وانسدادٌ على التدرّج بسبب الكَفَه (kapha) والپِتَّه (pitta) والڤاتَه (vāta)، فعلى العاقل أن يلطّخ البطن بمعجونٍ من هِنغو (الأسافيتيدا)، وتريوṣaṇa (الثلاثة الحارّة)، والملح الصخري (سايندهافا).
Lord Vishnu (in dialogue with Garuda)
Concept: Discriminative understanding of progressive doṣa involvement (kapha→pitta→vāta) and targeted counter-measures.
Vedantic Theme: Viveka (discernment) applied to embodied life; knowledge used for alleviating duḥkha.
Application: Recognize signs of āma/sourness/obstruction and apply an abdominal paste of hiṅgu, tryūṣaṇa, and saindhava to kindle digestion and relieve blockage (with proper guidance).
Primary Rasa: adbhuta
Secondary Rasa: shanta
Related Themes: Garuda Purana 1.168.42 (gulma/shūla and swedana); Garuda Purana 1.168.44-45 (day sleep for indigestion; warm water; incompatibilities)
This verse treats āma as a root factor behind acidity and blockage, showing that correcting digestion is central to restoring balance.
The teaching is practical and embodied: by reducing doṣic disturbance and digestive toxins, one maintains clarity and capacity for dharmic living.
For indigestion with gas/obstruction, traditional Ayurveda uses warming carminatives like hiṅgu and the ‘three pungents’; consult a qualified practitioner, especially with chronic or severe pain.