Nidāna of Vātarakta and Āvaraṇa of Vāyu; Doṣa-wise Lakṣaṇas and Triphalā-Yoga Remedies
एकदोषञ्च संसाध्यं याप्यञ्चैव द्विदोषजम् / त्रिदोषजन्त्यजेदाशु रक्तपित्तं सुदारुणम्
ekadoṣañca saṃsādhyaṃ yāpyañcaiva dvidoṣajam / tridoṣajantyajedāśu raktapittaṃ sudāruṇam
المرضُ الناشئُ عن دوشا واحدةٍ قابلٌ للعلاج؛ وما وُلِد من دوشتين يمكن تدبيره لكنه مُلازم. أمّا ما كان من تري‑دوشا (tridoṣa) فليُترك سريعًا لعُسر شفائه؛ ورَكْتَپِتّا (raktapitta) شديدُ الهول يُعَدّ الأشدَّ خطورةً.
Lord Vishnu (in dialogue with Garuda)
Concept: Prognostic hierarchy: ekadoṣaja sādhyā, dvidoṣaja yāpya, tridoṣaja difficult; raktapitta as extremely severe.
Vedantic Theme: Viveka and vairāgya through realism: knowing limits of intervention and acting without delusion (yathārtha-jñāna).
Application: Triage and urgency: treat early single-doṣa disorders; manage chronic dual-doṣa carefully; recognize red-flag severity in tridoṣa and raktapitta and escalate care promptly.
Primary Rasa: bhayanaka
Secondary Rasa: shanta
Related Themes: Garuda Purana 1.167.13-16 (symptom bases for doṣa identification leading into prognosis)
It classifies conditions by doṣa involvement and indicates expected curability, reflecting a traditional framework for assessing severity and treatment outlook.
It singles out raktapitta as ‘sudāruṇa’ (very dreadful), emphasizing it as a particularly dangerous bleeding-type disorder in the classical medical worldview.
It encourages early attention to imbalances and recognizes that complex, multi-factor conditions often require sustained management and timely expert care.