Shloka 1

Krimi-nidāna: Types of External and Internal Parasites and Their Symptoms

Devanagari script

चतुः षष्ट्युत्तरशततमो ऽध्यायः धन्वन्तरिरुवाच / क्रिमयश्च द्विधा प्रोक्ता बाह्यभ्यन्तरभेदतः / बहिर्मलकफासृग्विट्जन्मभेदाच्चतुर्विधाः

Transliteration

catuḥ ṣaṣṭyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ dhanvantariruvāca / krimayaśca dvidhā proktā bāhyabhyantarabhedataḥ / bahirmalakaphāsṛgviṭjanmabhedāccaturvidhāḥ

Translation

الفصل الخامس والستون بعد المئة. قال دهنفنتري: إنّ الديدان/الطفيليات (كْرِمي) تُوصَف بنوعين بحسب التمييز بين الخارجي والداخلي. وأما الخارجية فأربعة أصناف، لاختلاف منشئها: من القذر، ومن البلغم، ومن الدم، ومن الغائط.

Word by Word

• चतुः: four
• चतुः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; समासाङ्ग (पूर्वपद)

• षष्टि: sixty
• षष्टि: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्यावाचक; समासाङ्ग

• उत्तर: added/plus
• उत्तर: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग

• शततमः: hundredth
• शततमः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शततम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)

• अध्यायः: chapter
• अध्यायः: Karta/Subject (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अध्याय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धन्वन्तरिः: Dhanvantari
• धन्वन्तरिः: Karta/Subject (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धन्वन्तरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said/spoke
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु) वचने
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• क्रिमयः: worms/parasites
• क्रिमयः: Karta/Subject (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रिमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha/Relation (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• द्विधा: in two ways
• द्विधा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: द्विधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)

• प्रोक्ताः: are declared/said
• प्रोक्ताः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √वच् (धातु) वचने; प्रोक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• बाह्य: external
• बाह्य: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बाह्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग

• अभ्यन्तर: internal
• अभ्यन्तर: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग

• भेदतः: by distinction/according to division
• भेदतः: Hetu/Reason (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: भेद (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)

• बहिः: externally/outside
• बहिः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहिः (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (adverb of place)

• मल: filth/impurity
• मल: Sambandha/Relation (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग

• कफ: phlegm
• कफ: Sambandha/Relation (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कफ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग

• असृक्: blood
• असृक्: Sambandha/Relation (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: असृज्/असृक् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग

• विट्: feces
• विट्: Sambandha/Relation (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विट् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग

• जन्म: origin/birth
• जन्म: Sambandha/Relation (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग

• भेदात्: from/according to the division
• भेदात्: Hetu/Reason (हेतु)
• Type: Noun
• Root: भेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थे

• चतुर्विधाः: fourfold
• चतुर्विधाः: Karta/Subject (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + विध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्यापूर्वक-तत्पुरुष (fourfold)

Speaker

Dhanvantari

Medical Ayurveda

Dosha: Kapha

Philosophical Teaching

Concept: Systematic knowledge (vibhāga) of krimi by locus (external/internal) and origin (mala, kapha, asṛk, viṭ).

Vedantic Theme: Pramāṇa-based discernment (viveka) applied to the body; knowledge as a means to reduce duḥkha in embodied existence.

Application: Recognize parasite categories by source; guide diagnosis, hygiene, and treatment planning.

Verse Rasa

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: adbhuta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana medical chapters attributed to Dhanvantari on krimi, kuṣṭha, and roga-nidāna

Characters & Entities

• Dhanvantari

FAQs

What is the importance of krimi (parasite) classification in the Garuda Purana?

It systematizes disease understanding through Ayurvedic categories, showing that the Purana also preserves practical medical knowledge alongside spiritual instruction.

How does this verse explain the path of the soul?

It does not directly discuss afterlife themes; rather, it supports dharmic living through health knowledge, which in the Purana’s framework aids disciplined life and ethical responsibility.

Practical application of this wisdom today?

Recognize that illness can have identifiable causes and types; prioritize hygiene and appropriate treatment rather than neglect—classification is a step toward effective prevention and care.