Shloka 16

Kuṣṭha-bheda-lakṣaṇa-nidāna and Śvitra (Kilāsa) Prognosis

Devanagari script

असंच्छन्नमदरणं कृमिवत्स्यादुदुम्बरम् / स्थिरं सत्यानं गुरु स्निग्धं श्वेतरक्तं मलान्वितम्

Transliteration

asaṃcchannamadaraṇaṃ kṛmivatsyādudumbaram / sthiraṃ satyānaṃ guru snigdhaṃ śvetaraktaṃ malānvitam

Translation

تُوصَف الحالة المسماة «أودومبارا» بأنها مكشوفة بلا غطاءٍ واقٍ، تبدو كالدود؛ ثابتةٌ ملازمة، ثقيلةٌ دهنية القوام، بيضاءُ تميل إلى الحمرة، ويصحبها قذرٌ أو سيلانُ إفرازاتٍ غير طاهرة.

Word by Word

• असंच्छन्नम्: uncovered, not concealed
• असंच्छन्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-संछन्न (प्रातिपदिक; छद्/छन्न-धातुज कृदन्ताधारित विशेषण)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नकारार्थक उपसर्ग 'अ-' सहित विशेषण

• अदरणम्: non-fissured / without cracking
• अदरणम्: Visheshya (Qualified noun/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: अ-दरण (प्रातिपदिक; √दॄ/दर् (धातु) + ल्युट्/घञ्-प्रत्ययार्थक नामधातु; 'दरण' = विदारण/भेदन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; नकारार्थक 'अ-'

• कृमिवत्स्यात्: should be like worms
• कृमिवत्स्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृमि (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित) + स्यात् (√अस्, धातु)
• Form: स्यात्—लिङ् (विधिलिङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; 'कृमिवत्' = कृमिसदृशम् (उपमानविशेषण)

• उदुम्बरम्: (called) udumbara (a type/name)
• उदुम्बरम्: Karma/Pratipadyam (Object/वर्ण्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: उदुम्बर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• स्थिरम्: stable, firm
• स्थिरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सत्यानम्: truthful/true (reading uncertain)
• सत्यानम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सत्यान (प्रातिपदिक; पाठभेद/दुर्लभ-रूप)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; रूपनिर्णयः संदिग्धः (सम्भवतः 'सत्य' + आन/अन)

• गुरु: heavy
• गुरु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (अव्ययवत् प्रयोगः सम्भवः)

• स्निग्धम्: unctuous, oily
• स्निग्धम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्निग्ध (प्रातिपदिक; √स्निह् (धातु) क्त-प्रत्यय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• श्वेतरक्तम्: white and red
• श्वेतरक्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक) + रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्वसमास (श्वेतं च रक्तं च)

• मलान्वितम्: accompanied by filth/impurity
• मलान्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मल (प्रातिपदिक) + अन्वित (प्रातिपदिक; √इ (धातु) क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषार्थः (मलेन/मलयुक्तम्)

Speaker

Lord Vishnu (in dialogue with Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Awareness of bodily impurity and disease to cultivate detachment and disciplined living.

Vedantic Theme: Deha-anityatva (impermanence of the body) and asuchi (impurity) as aids to vairagya.

Application: Maintain hygiene, seek appropriate treatment, avoid stigma, and use illness as a reminder to prioritize sattvic conduct and devotion.

Verse Rasa

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: bhayanaka

Cross References

Related Themes: Garuda Purana (medical/roga-nidana sections around 1.164: kushta/skin disorders taxonomy)

Characters & Entities

• Garuda
• Vishnu

FAQs

What is described as 'Udumbara' in this Garuda Purana verse?

This verse characterizes Udumbara as a worm-like, exposed condition that is firm/chronic, heavy and oily, whitish-red, and associated with impurity or discharge.

How does this verse fit the Garuda–Vishnu dialogue context?

Within the instructional dialogue, Vishnu enumerates named conditions and their diagnostic features, presenting a systematic description for recognition and understanding.

Practical application of this wisdom today?

Use it as a traditional symptom-description reference while relying on qualified medical diagnosis; it also highlights careful observation of chronicity, color, texture, and discharge.