Shloka 7

Arocaka (Loss of Appetite): Nidāna, Doṣa-Lakṣaṇa, and Doṣaja Vomiting (Chardi) Markers

पित्तात्क्षारोदकनिभं धूम्रं हरितपीतकम् / सासृगम्लं कटुतिक्तं तृण्मूर्छादाहपाकवत्

pittātkṣārodakanibhaṃ dhūmraṃ haritapītakam / sāsṛgamlaṃ kaṭutiktaṃ tṛṇmūrchādāhapākavat

ومن الصفراء (pitta) ينشأ سائلٌ يشبه الماء القلوي، مظهره كالدخان ولونه أخضر مصفرّ؛ ممزوجٌ بالدم وبالحموضة، طعمه مُرٌّ لاذع، يُحدث عطشًا وإغماءً وحرقةً وإحساسًا كأن في الداخل «طبخًا» والتهابًا.

पित्तात्from pitta (bile humor)
पित्तात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootpitta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Case 5), एकवचन
क्षारोदकनिभम्like alkaline water
क्षारोदकनिभम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṣāra (प्रातिपदिक) + udaka (प्रातिपदिक) + nibha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (क्षार-उदक-निभम् = like alkaline water)
धूम्रम्smoky, grayish
धूम्रम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdhūmra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
हरितपीतकम्greenish-yellow
हरितपीतकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootharita (प्रातिपदिक) + pītaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—द्वन्द्व (हरितं च पीतकम् च)
सासृक्with blood
सासृक्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsa (अव्यय/उपसर्गार्थ 'with') + asṛk (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (असृजा सह)
अम्लम्sour
अम्लम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootamla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
कटुतिक्तम्pungent and bitter
कटुतिक्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootkaṭu (प्रातिपदिक) + tikta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—द्वन्द्व (कटु च तिक्तं च)
तृण्मूर्छादाहपाकवत्with thirst, fainting, burning, and feverish heat
तृण्मूर्छादाहपाकवत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛṇ (प्रातिपदिक) + mūrchā (प्रातिपदिक) + dāha (प्रातिपदिक) + pāka (प्रातिपदिक) + vat (तद्धित)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (तृष्णा-मूर्छा-दाह-पाक-वत् = having thirst, fainting, burning, feverish maturation)

Lord Vishnu (speaking to Garuda)

Dosha: Pitta

Concept: The same ‘fire’ that digests and sustains can turn into suffering; embodied life is governed by mutable doṣas.

Vedantic Theme: Guṇa-doṣa fluctuations belong to prakṛti; the Self is the witness beyond burning and decay.

Application: Moderate pitta-provoking habits (anger, excess heat, intoxicants); cultivate cooling virtues—patience, compassion, and steady remembrance.

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana: doṣa-based dying signs; pitta manifestations with burning and fainting in the same symptom series

V
Vishnu
G
Garuda

FAQs

The verse characterizes pitta as producing a caustic, smoky green-yellow fluid and lists its typical effects—thirst, fainting, burning, and inflammatory ‘cooking’—highlighting how inner heat becomes a cause of distress.

It explains suffering through concrete physiological imagery: a bile-born, alkaline-like fluid mixed with blood and sourness that creates intense heat and debility, mirroring the Purana’s broader theme of embodied pain and its causes.

Use it as a prompt for disciplined living—moderation in diet, anger-control, and heat-aggravating habits—since the text links inner imbalance with intense burning distress and debility.