Shloka 14

Nīti-saṅgraha: Conduct, Association, Kali-yuga Decline, and the Supremacy of Vidyā

वने ऽपि सिंहा न नमन्ति कं च बुभु क्षिता मांसनिरीक्षणं च / धनैर्विहीनाः सुकुलेषु जाता न नीचकर्माणि समारभन्ते

vane 'pi siṃhā na namanti kaṃ ca bubhu kṣitā māṃsanirīkṣaṇaṃ ca / dhanairvihīnāḥ sukuleṣu jātā na nīcakarmāṇi samārabhante

حتى في الغابة لا ينحني الأسد لأحد؛ وإن جاع فلا يطلب إلا اللحم. وكذلك من وُلد في بيوتٍ شريفة—وإن حُرم المال—لا يُقدم على أعمالٍ دنيئةٍ مُهينة.

वनेin the forest
वने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha/Discourse particle (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), अर्थः ‘even/also’
सिंहाःlions
सिंहाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
नमन्तिbow
नमन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
कम्anyone
कम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; अनिर्दिष्ट-प्रश्न/अन्य (indefinite ‘anyone’)
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात (conjunction)
बुभुक्षिताःhungry
बुभुक्षिताः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुभुक्षित (कृदन्त; √भुज्/भुक्ष् इति धातु-सम्भव)
Formभूतकृदन्त/विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अर्थः ‘hungry’
मांसmeat
मांस:
Compound member (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootमांस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
निरीक्षणम्looking at
निरीक्षणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनिरीक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
धनैःby/with wealth
धनैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन
विहीनाःdevoid (of)
विहीनाः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootविहीन (कृदन्त; √हा (धातु) + वि- उपसर्ग)
Formभूतकृदन्त/विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अर्थः ‘deprived of’
सुकुलेषुin good families
सुकुलेषु:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
जाताःborn
जाताः:
Karta (Subject qualifier/कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजात (कृदन्त; √जन् (धातु))
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; अर्थः ‘born’
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
नीचbase/low
नीच:
Compound member (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootनीच (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; समासाङ्ग (पूर्वपद)
कर्माणिbase deeds
कर्माणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः ‘नीचकर्म’ (कर्मधारय)
समारभन्तेundertake
समारभन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-रभ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

Lord Viṣṇu (in instruction to Garuḍa/Vinātā-putra)

Concept: Kulaja (noble-born) character holds to maryada even in poverty; true nature is shown in crisis.

Vedantic Theme: Svabhava and samskara shaping conduct; sattva as inner strength independent of external wealth.

Application: Maintain ethical boundaries under financial stress; refuse degrading means of livelihood; cultivate inner dignity and disciplined desire.

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: shanta

Type: wilderness

Related Themes: Garuda Purana (Dharma-niti sections): praise of satpurusha-lakshana and condemnation of nicha-karman

FAQs

This verse teaches that true dharma is tested in hardship: even without wealth, a person of good character refuses degrading actions and preserves integrity.

By emphasizing restraint from nīca karma, it points to the karmic principle central to the Garuda Purana: actions shape consequences, and ethical discipline supports an auspicious post-death journey.

Maintain dignity under pressure—avoid unethical shortcuts for money, choose honest work, and let character (not circumstances) determine your decisions.