Shloka 11

Characteristics of the King and His Servants

Rāja-dharma, Nīti, and Ethical Revenue

निः शङ्कं किं मनुष्याः कुरुत परहितं युक्तमग्रे हितं यन्मोदध्वं कामिनीभिर्मदनशरहता मन्दमन्दातिदृष्ट्या / मा पापं संकुरुध्वं द्विजहरिपरमाः संभजध्वं सदैव आयुर्निः शेषमेति स्खलति जलघटीभूतमृत्युच्छलेन

niḥ śaṅkaṃ kiṃ manuṣyāḥ kuruta parahitaṃ yuktamagre hitaṃ yanmodadhvaṃ kāminībhirmadanaśarahatā mandamandātidṛṣṭyā / mā pāpaṃ saṃkurudhvaṃ dvijahariparamāḥ saṃbhajadhvaṃ sadaiva āyurniḥ śeṣameti skhalati jalaghaṭībhūtamṛtyucchalena

أيها الناس—لِمَ تعيشون بلا عزم؟ افعلوا ما ينفع الآخرين، واختاروا ما هو حقًّا صالحٌ لمستقبلكم. لا تتيهوا في لذّات النساء، وقد أصابتكم سهام كاما وقادتكم النظرات اللطيفة المُغْرية. لا تكدّسوا الإثم؛ أكرموا الدِّوِجَة (ذوي الميلادين) واجعلوا هاري (فيشنو) الأسمى، واعبدوه دائمًا—فالعمر ينفد رويدًا رويدًا وينزلق كالماء في جرّةٍ تهزّها أمواج الموت المتلاطمة.

निःशङ्कम्without fear, confidently
निःशङ्कम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनिः (उपसर्ग) + शङ्का (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb)
किम्what? why?
किम्:
Prayojana/Alam (Interrogative focus)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम (interrogative)
मनुष्याःO humans
मनुष्याः:
Sambodhyam/Karta (Addressed persons/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनुष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
कुरुतdo (you all)
कुरुत:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), बहुवचन
परहितम्others' welfare
परहितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपर (प्रातिपदिक) + हित (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (परस्य हितम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
युक्तम्proper, fitting
युक्तम्:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (परहित-विशेषण)
अग्रेfirst, beforehand
अग्रे:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootअग्र (प्रातिपदिक)
Formकाल/देशवाचक-अव्यय (adverb: beforehand/first)
हितम्benefit, good
हितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
यत्which
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)
मोदध्वम्rejoice (you all)
मोदध्वम्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootमुद् (धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, बहुवचन
कामिनीभिःwith women
कामिनीभिः:
Karaṇa (Instrument/Association/करण)
TypeNoun
Rootकामिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
मदनशरहताstruck by Cupid's arrows
मदनशरहता:
Karta (Descriptive of agent/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमदन (प्रातिपदिक) + शर (प्रातिपदिक) + हत (कृदन्त)
Formतत्पुरुष (मदनस्य शरैः हता); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (मनुष्याः-विशेषण)
मन्दमन्दाvery soft/slow
मन्दमन्दा:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक) + मन्द (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (मन्दं मन्दम् = very gently/slowly); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (अतिदृष्ट्या-विशेषण)
अतिदृष्ट्याby (their) intense/overpowering glance
अतिदृष्ट्या:
Karaṇa (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + दृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
माdo not
मा:
Sambandha (Prohibition marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (prohibitive particle used with imperative)
पापम्sin
पापम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
संकुरुध्वम्commit, do
संकुरुध्वम्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्- कृ (धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, बहुवचन
द्विजहरिपरमाःO you who revere Brahmins and Hari as supreme
द्विजहरिपरमाः:
Sambodhyam (Vocative sense though nominative form/सम्बोधनार्थ)
TypeAdjective
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + हरि (प्रातिपदिक) + परम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (द्विजाः हरिः च परमा यस्य/येषाम्—contextually: द्विज-हरि-परम); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (मनुष्याः-विशेषण)
संभजध्वम्worship, serve, associate with
संभजध्वम्:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-भज् (धातु)
Formलोट् (Imperative), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, बहुवचन
सदैवalways
सदैव:
Kāla (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय) + एव (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb: always)
आयुःlife-span
आयुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निःशेषम्entirely, without remainder
निःशेषम्:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनिः (उपसर्ग) + शेष (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (completely)
एतिgoes, passes away
एति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
स्खलतिslips, falters
स्खलति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्खल् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
जलघटीभूतbecome like a water-clock (dripping vessel)
जलघटीभूत:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootजल (प्रातिपदिक) + घटिका/घटी (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त)
Formतत्पुरुष (जलघटी इव/रूपेण भूतः); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (मृत्युच्छलेन-विशेषण)
मृत्युच्छलेनby the trick/stratagem of death
मृत्युच्छलेन:
Karaṇa (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक) + छल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (मृत्योः छलः); पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

Lord Vishnu (teaching Garuda/Vinata-putra)

Concept: Choose parahita and future welfare; avoid kāma-driven indulgence and pāpa; honor dvijas and worship Hari as supreme because life rapidly diminishes.

Vedantic Theme: Śreyas vs preyas; bhakti as the stabilizing refuge amid kāla and mṛtyu; karma-śuddhi through restraint and right action.

Application: Practice self-control (brahmacarya/indriya-nigraha), serve others, avoid harmful actions, maintain daily Hari-smaraṇa and respectful conduct toward teachers/learned.

Primary Rasa: raudra

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana ethical exhortations preceding/alongside Preta-kalpa: warnings about kāma, pāpa, and the need for Hari-bhakti (general parallel motifs)

H
Hari (Vishnu)
M
Madana (Kama)
D
Dvija (twice-born)

FAQs

This verse frames sin as a self-built burden that becomes urgent to avoid because lifespan is steadily consumed; therefore one should choose parahita (benefit of others) and devotion to Hari instead of accumulating pāpa.

It compares life to water in a jar that can spill at any moment when “death surges,” teaching that time is not stable; hence worship (saṃbhajana) and dharmic choices must be made now, not postponed.

Prioritize actions that help others, restrain impulse-driven indulgence, reduce harmful habits that create guilt and karmic consequences, and keep a steady daily practice of remembrance/worship of Vishnu.