Shloka 76
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
अनभ्यर्च्य परां शक्तिं पिबेन्मद्यं तु यो ऽधमः / रौरवे नरके ऽब्दं तु निवसेद्ब्रिन्दुसंख्यया
Transliteration
anabhyarcya parāṃ śaktiṃ pibenmadyaṃ tu yo 'dhamaḥ / raurave narake 'bdaṃ tu nivasedbrindusaṃkhyayā
Translation
من شرب الخمر وهو دنيءٌ دون أن يعبد باراشكتي، أقام في جحيم رَورَفَ سنين بعدد القطرات.
Word by Word
अनभ्यर्च्यwithout worshipping
अनभ्यर्च्य:
पूर्वकाल (पूर्वक्रिया/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअन्- + अभ्यर्च्य (अर्च् धातु + अभि-उपसर्ग, ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष; कृदन्त)
Formअव्ययीभाववत् कृदन्त; ल्यप् (absolutive/gerund) — ‘having not worshipped’
पराम्supreme
पराम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
शक्तिम्Śakti (Power)
शक्तिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
पिबेत्should drink
पिबेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
मद्यम्liquor
मद्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोधार्थक निपात — ‘but/indeed’
यःwho
यः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); सम्बन्धवाचक सर्वनाम ‘who’
अधमःa vile person
अधमः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअधम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
रौरवेin Raurava
रौरवे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootरौरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); नरकविशेषणरूपेण
नरकेin hell
नरके:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
अब्दम्for a year
अब्दम्:
कालाधिकरण (Time extent)
TypeNoun
Rootअब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); कालपरिमाण (duration)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोधार्थक निपात
निवसेत्should dwell
निवसेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootनि + वस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
बिन्दुसंख्ययाby (a) number of drops (i.e., for as many years as drops)
बिन्दुसंख्यया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबिन्दु + संख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular); समासः—तत्पुरुषः (‘बिन्दूनां संख्या’ = number of drops)