Shloka 7
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
चिरं शुश्रूषया सम्यक्तोषितो देशिकेश्वरः / तूष्णीं संकल्पयेच्छिष्यं सा दीक्षा मानसी मता
Transliteration
ciraṃ śuśrūṣayā samyaktoṣito deśikeśvaraḥ / tūṣṇīṃ saṃkalpayecchiṣyaṃ sā dīkṣā mānasī matā
Translation
بعد خدمةٍ طويلةٍ بإخلاصٍ وطاعةٍ حتى يرضى سيّدُ المعلّمين رضاً تامّاً، يعقدُ في صمتٍ عزماً في قلبه على قبول التلميذ؛ فتلك هي الدِّكشا الذهنية (مانسي).
Word by Word
चिरम्for a long time
चिरम्:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘दीर्घकालम्’
शुश्रूषयाby service/attendance
शुश्रूषया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootशुश्रूषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
सम्यक्properly, well
सम्यक्:
Viśeṣaṇa of participle (विशेषणभाव)
TypeIndeclinable
Rootसम्यक् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)
तोषितःpleased/satisfied
तोषितः:
Karta (कर्ता) (as predicate of deśikeśvaraḥ)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘तुष्’ धातोः क्त प्रत्ययः
देशिक-ईश्वरःthe lord/master teacher (preceptor)
देशिक-ईश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेशिक (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (देशिकस्य ईश्वरः)
तूष्णीम्silently
तूष्णीम्:
Manner adjunct (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootतूष्णीम् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb): ‘मौनम्/निःशब्दम्’
संकल्पयेत्should resolve/mentally initiate
संकल्पयेत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसंकल्पय् (धातु, √कॢप् caus.)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
शिष्यम्the disciple
शिष्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
साthat
सा:
Karta (कर्ता) (copular subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
दीक्षाinitiation
दीक्षा:
Pradhāna-nāma (प्रधाननाम)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मानसीmental
मानसी:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (दीक्षायाः)
मताis considered
मता:
Predicate (विधेय)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘मन्’ धातोः क्त प्रत्ययः