Shloka 36
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
सत्यमेवाधुना दृष्टा ह्यावाभ्यामपि सा परा / न स्वप्नो न भ्रमो वापि साक्षात्ते हृदयं गता / इत्युक्त्वा पार्श्वयोस्तस्या निषण्णे विनयानते
Transliteration
satyamevādhunā dṛṣṭā hyāvābhyāmapi sā parā / na svapno na bhramo vāpi sākṣātte hṛdayaṃ gatā / ityuktvā pārśvayostasyā niṣaṇṇe vinayānate
Translation
«حقًّا لقد رأينا نحن الاثنين الآن تلك العُليا رؤيةً صادقة؛ ليست حلمًا ولا وَهْمًا—بل دخلت إلى قلبك دخولًا مباشرًا.» ثم قالا ذلك وجلسا عن جانبيها خاشعين متواضعين.
Word by Word
सत्यम्truly/it is true
सत्यम्:
Prayojaka-visheshana (विधेय/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); वाक्ये विधेय/प्रत्यय (predicate)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (particle; indeed/only)
अधुनाnow
अधुना:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb; now)
दृष्टाseen
दृष्टा:
Kriya (क्रियाभाव/Predicative participle)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषणम्
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle; for/indeed)
आवाभ्याम्by us two
आवाभ्याम्:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), द्विवचन (Dual)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
साshe
सा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
पराsupreme/excellent
परा:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् ‘सा’
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
स्वप्नःa dream
स्वप्नः:
Prayojaka-visheshana (विधेय/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootस्वप्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)
नnor
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
भ्रमःdelusion
भ्रमः:
Prayojaka-visheshana (विधेय/Predicate nominal)
TypeNoun
Rootभ्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/conjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive; or)
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (even)
साक्षात्directly
साक्षात्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverb)
TypeIndeclinable
Rootसाक्षात् (अव्यय)
Formरीत्यर्थ/प्रकारवाचक-अव्यय (adverb; directly, before one’s eyes)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
हृदयम्heart
हृदयम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
गताhas entered/has gone
गता:
Kriya (क्रियाभाव/Predicative participle)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययकृदन्त (Past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य विशेषणम्
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइत्यादि-उद्धरणसूचक-अव्यय (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having said)
पार्श्वयोःat (her) two sides
पार्श्वयोः:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी/षष्ठी (Locative/Genitive), द्विवचन (Dual); अत्र सप्तमी (पार्श्वयोः = at the two sides)
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular)
निषण्णेhaving sat down
निषण्णे:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeVerb
Rootनि-षद् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययकृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘सख्यौ’ इत्यस्य विशेषणम्
विनयानतेbowed in humility
विनयानते:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootविनय-नत (प्रातिपदिक; components: विनय + नत)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् ‘निषण्णे/सख्यौ’