Shloka 112
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
राजापि सहसोत्थाय किमेतदिति विस्मितः / देवीमुद्बोध्य कौसल्यां शुभलक्षणलक्षिताम्
Transliteration
rājāpi sahasotthāya kimetaditi vismitaḥ / devīmudbodhya kausalyāṃ śubhalakṣaṇalakṣitām
Translation
ونهض الملك على عَجَلٍ مدهوشًا قائلاً: «ما هذا؟» ثم أيقظ السيدة كوساليا، الموشومة بعلامات السعد والبركة.
Word by Word
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (M), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षार्थक अव्यय (also/even)
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण अव्यय (adverb)
उत्थायhaving risen
उत्थाय:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउत् + स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive)
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (interrogative); नपुंसकलिङ्ग (N), प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन (Singular)
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (demonstrative); नपुंसकलिङ्ग (N), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative)
विस्मितःastonished
विस्मितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मित (प्रातिपदिक; क्त from विस्मि/स्मि)
Formपुंलिङ्ग (M), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); भावविशेषण of राजा
देवीम्the queen
देवीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (F), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
उद्बोध्यhaving awakened
उद्बोध्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + बुध् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive)
कौसल्याम्Kausalyā
कौसल्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकौसल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (F), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
शुभलक्षणलक्षिताम्marked by auspicious signs
शुभलक्षणलक्षिताम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ + लक्षण + लक्षित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (F), द्वितीया (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण of कौसल्याम्; ‘शुभलक्षणैः लक्षिता’