Next Verse

Shloka 1

दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्

Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्य संवादे ललितोपाख्याने दिक्पालादिशिवलोकान्तरकथनं ना चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच अथ वापीत्र यादीनां कक्ष्याभेदान्प्रचक्ष्महे / एषां श्रवणमात्रेण जायते श्रीमहोदयः

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastya saṃvāde lalitopākhyāne dikpālādiśivalokāntarakathanaṃ nā catustriṃśo 'dhyāyaḥ hayagrīva uvāca atha vāpītra yādīnāṃ kakṣyābhedānpracakṣmahe / eṣāṃ śravaṇamātreṇa jāyate śrīmahodayaḥ

هكذا في «المهاپورانا برهماندا» المباركة، في القسم الأُتَّري، ضمن حوار هاياغريفا وأغاستيا، في حكاية لاليتا، يأتي الفصل الرابع والثلاثون في بيان العوالم البينية لحُماة الجهات (ديكبالا) وعوالم شيفا. قال هاياغريفا: والآن نُبيّن فروق المراتب (ككشيا) لتلك العوالم؛ فبمجرد السماع ينشأ المجد والبركة العظمى (شري-ماهودايا).

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotation/closure particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇein the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa + mahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; compound title-locative
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण/location)
TypeNoun
Rootuttara + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue of Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण/context)
TypeNoun
Roothayagrīva + agastya + saṃvāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; dialogue between Hayagrīva and Agastya
lalitā-upākhyānein the Lalitā episode
lalitā-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण/context)
TypeNoun
Rootlalitā + upākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
dikpāla-ādi-śiva-loka-antara-kathanamthe narration of the interspaces/intervals of the worlds of the Dikpālas etc. and Śiva
dikpāla-ādi-śiva-loka-antara-kathanam:
Karta (कर्ता/subject as heading)
TypeNoun
Rootdikpāla + ādi + śiva + loka + antara + kathana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; chapter-topic title
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/naming)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय/निपात)
FormAvyaya; naming particle (नाम-निपात)
catustriṃśaḥthirty-fourth
catustriṃśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/modifier)
TypeAdjective
Rootcatustriṃśat (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ordinal used adjectivally
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/subject as heading)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
hayagrīvaḥHayagrīva
hayagrīvaḥ:
Karta (कर्ता/speaker)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया/finite verb)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथम-पुरुष), Singular (एकवचन)
athanow/then
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAvyaya; discourse connector (अथ)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध/option)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormAvyaya; alternative particle (वा)
apialso/even
api:
Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormAvyaya; emphatic/inclusive particle (अपि)
itrahere (in this context)
itra:
Sambandha (सम्बन्ध/deixis)
TypeIndeclinable
Rootitra (अव्यय)
FormAvyaya; deictic particle (इत्र = here/now in this context)
yādīnāmof the ‘yā’ etc. (series)
yādīnām:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootyādi (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (class-name), Genitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन)
kakṣyā-bhedānthe divisions of the enclosures/sections
kakṣyā-bhedān:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootkakṣyā + bheda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
pracakṣmahewe describe
pracakṣmahe:
Kriyā (क्रिया/finite verb)
TypeVerb
Rootpra + cakṣ (धातु)
FormPresent (लट्), 1st Person (उत्तम-पुरुष), Plural (बहुवचन); Ātmanepada
eṣāmof these
eṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Plural (बहुवचन); pronoun
śravaṇa-mātreṇaby mere hearing
śravaṇa-mātreṇa:
Karaṇa (करण/instrument)
TypeNoun
Rootśravaṇa + mātra (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular (एकवचन)
jāyatearises/is born
jāyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd Person (प्रथम-पुरुष), Singular (एकवचन); Ātmanepada
śrī-mahā-udayaḥgreat prosperity/auspicious rise
śrī-mahā-udayaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootśrī + mahā + udaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)