Previous Verse
Next Verse

Shloka 95

Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna

तस्मात्सहस्रशो जाता हिरण्याक्षा गदायुधाः / तैर्हन्यमाने शक्तीनां सैन्ये सन्त्रा सविह्वले / इतस्ततः प्रचलिते शिथिले रणकर्मणि

tasmātsahasraśo jātā hiraṇyākṣā gadāyudhāḥ / tairhanyamāne śaktīnāṃ sainye santrā savihvale / itastataḥ pracalite śithile raṇakarmaṇi

ومن ثمّ وُلدتْ ألوفٌ مؤلَّفةٌ من هيرانيياكشا حاملي الهراوات. ولمّا أخذوا يفتكون بجيشِ حَمَلةِ الرماحِ «شاكتي»، اضطربتِ الصفوفُ وداهمها الفزع؛ فتراخى نظامُ القتال وتحرّك متقلّبًا من جهةٍ إلى جهة.

tasmātfrom that (source)
tasmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPumlinga/Napumsaka, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; pronominal
sahasraśaḥby thousands
sahasraśaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasraśas (अव्यय-प्रातिपदिक)
FormAdverb (क्रियाविशेषण अव्यय) meaning ‘by thousands/innumerably’
jātāḥwere born/arose
jātāḥ:
Kriyā (क्रिया/भाव)
TypeVerb
Rootjan (धातु) + ta (कृत्)
FormPast passive participle (क्त/कृदन्त), Pumlinga, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; agrees with hiraṇyākṣāḥ
hiraṇyākṣāḥHiraṇyākṣas (demons)
hiraṇyākṣāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothiraṇyākṣa (प्रातिपदिक)
FormPumlinga, Nominative (1st/प्रथमा), Plural
gadāyudhāḥmace-armed
gadāyudhāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgadā + āyudha (प्रातिपदिक)
FormPumlinga, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; tatpuruṣa: gadā (mace) as instrument/attribute + āyudha (weapon) → ‘having mace as weapon’
taiḥby them
taiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPumlinga, Instrumental (3rd/तृतीया), Plural
hanyamānewhile (it) was being struck
hanyamāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Roothan (धातु) + yamāna (शानच्)
FormPresent passive participle (शानच्), Locative (7th/सप्तमी), Singular; agrees with sainye; passive sense ‘being struck’
śaktīnāmof the spears/powers
śaktīnām:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśakti (प्रातिपदिक)
FormStrīlinga, Genitive (6th/षष्ठी), Plural
sainyein the army
sainye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsainya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular
santrāḥterrified
santrāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsantrā (प्रातिपदिक)
FormPumlinga, Nominative (1st/प्रथमा), Plural; predicate adjective (frightened/terrified)
savihvalein a bewildered state
savihvale:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootsa + vihvala (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular; tatpuruṣa with prefix-like sa- ‘with’; agrees with sainye
itaḥfrom here
itaḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootitaḥ (अव्यय)
FormAdverb (दिग्देशक अव्यय) ‘from here/this side’
tataḥfrom there
tataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAdverb (दिग्देशक अव्यय) ‘from there/that side’
pracalitewhen (it) was in commotion
pracalite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootpra + cal (धातु) + ita (क्त)
FormPast passive participle (क्त), Napumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular; agrees with raṇakarmaṇi; ‘when it had become disturbed/moved’
śithilewhen loosened/slackened
śithile:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootśithila (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular; agrees with raṇakarmaṇi
raṇakarmaṇiin the act of battle
raṇakarmaṇi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootraṇa + karman (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Locative (7th/सप्तमी), Singular; tatpuruṣa: raṇa (battle) + karman (action)