Shloka 1
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने गणनाथपराक्रमो नाम सप्तविंशो ऽध्यायः रणेभग्नं महादैत्यं भण्डदैत्यः सहोदरम् / सेनानां कदनं श्रुत्वा सन्तप्तो बहुचिन्तया
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍapurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne gaṇanāthaparākramo nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ raṇebhagnaṃ mahādaityaṃ bhaṇḍadaityaḥ sahodaram / senānāṃ kadanaṃ śrutvā santapto bahucintayā
Translation
هكذا في «شري برهماندا بورانا» في القسم الأعلى، ضمن حوار هاياغريفا وأغستيا، في قصة لَليتا، يأتي الفصل السابع والعشرون المسمّى «بطولة غَنَناثا». ولمّا سمعَ بَهنْدَ دَيْتْيَ أن أخاه، الدَّيْتْيَ العظيم، قد انكسر في ساحة القتال، وأن الجيوش قد أُبيدت، اشتعلَ حزنًا واضطربَ بكثيرٍ من الأفكار.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्ति सूचक अव्यय (quotative/iti)
श्रीब्रह्माण्डपुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Purāṇa
श्रीब्रह्माण्डपुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीब्रह्माण्डपुराण (प्रातिपदिक; श्री + ब्रह्माण्ड + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (ब्रह्माण्डस्य पुराणम्)
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तरभाग (प्रातिपदिक; उत्तर + भाग)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (उत्तरः भागः)
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक) + अगस्त्य (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-पूर्वपदसमाहारः (हयग्रीवश्च अगस्त्यश्च तयोः संवादः)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā narrative
ललितोपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (ललितायाः उपाख्यानम्)
गणनाथपराक्रमः(chapter titled) ‘Valor of the Lord of Gaṇas’
गणनाथपराक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगणनाथ (प्रातिपदिक; गण + नाथ) + पराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (गणनाथस्य पराक्रमः)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable title-marker)
सप्तविंशःtwenty-seventh
सप्तविंशः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तविंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (सप्त + विंशति = 27th)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
भग्नम्broken, defeated
भग्नम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√भञ्ज् (धातु) → भग्न (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘महादैत्यं’ इति विशेष्ये विशेषणम्
महादैत्यम्the great demon
महादैत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहादैत्य (प्रातिपदिक; महा + दैत्य)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् दैत्यः)
भण्डदैत्यःBhaṇḍa-demon (Bhaṇḍāsura)
भण्डदैत्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभण्डदैत्य (प्रातिपदिक; भण्ड + दैत्य)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (भण्ड-नामकः दैत्यः)
सहोदरम्his brother
सहोदरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसहोदर (प्रातिपदिक; सह + उदर)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (सह उदरेण जातः = brother)
सेनानाम्of the armies
सेनानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
कदनम्slaughter, destruction
कदनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकदन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√श्रु (धातु) → श्रुत्वा (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव (gerund/absolutive)
सन्तप्तःdistressed, tormented
सन्तप्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसन्तप्त (प्रातिपदिक/कृदन्त; सम्-√तप्)
Formभूतकर्तरि क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘भण्डदैत्यः’ इति विशेष्ये विशेषणम्
बहुचिन्तयाwith much worry
बहुचिन्तया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootबहुचिन्ता (प्रातिपदिक; बहु + चिन्ता)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (बह्वी चिन्ता)