Shloka 51
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
एवं चोपेक्षितास्माभिः सा विनष्टबला भवेत् / नष्ट सत्त्वा च सा राज्ञी कान्नः शिक्षां करिष्यति
Transliteration
evaṃ copekṣitāsmābhiḥ sā vinaṣṭabalā bhavet / naṣṭa sattvā ca sā rājñī kānnaḥ śikṣāṃ kariṣyati
Translation
إن نحن أهملناها على هذا النحو غدت واهنةَ القوة. فإذا انطفأت شجاعتها، فبماذا تُؤدّبنا تلك الملكة أو تُعلّمنا؟
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक (manner adverb/प्रकार-अव्यय) — ‘thus’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction/समुच्चय-अव्यय)
उपेक्षिताneglected
उपेक्षिता:
विधेय (Predicate participle/विधेय)
TypeVerb
Rootउप-ईक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle/क्त), प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — ‘neglected/ignored’ (agreeing with सा)
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
कर्तृकरण (Agent in passive/कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन (Plural) — ‘by us’
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — subject
विनष्टबलाwith strength destroyed
विनष्टबला:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविनष्ट-बल (प्रातिपदिक; विनष्ट + बल)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — विशेषणम् (of सा); ‘whose strength is destroyed’
भवेत्would become
भवेत्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद — ‘would become’
नष्टसत्त्वाwith spirit lost
नष्टसत्त्वा:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनष्ट-सत्त्व (प्रातिपदिक; नष्ट + सत्त्व)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — विशेषणम् (of सा); ‘with spirit/strength lost’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction/समुच्चय-अव्यय)
साshe
सा:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — subject (re-stated)
राज्ञीqueen
राज्ञी:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootराज्ञी (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — apposition
कान्whom
कान्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine) — interrogative; object: ‘whom?’
नःour
नः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन (Plural) — ‘of us/our’ (with शिक्षाम्: ‘our instruction’)
शिक्षाम्instruction; lesson
शिक्षाम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशिक्षा (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine) — object
करिष्यतिwill give/do
करिष्यति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट् (Simple future/लृट्), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद — ‘will do/give’