Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode

तं निरुध्य च संभ्रान्ताः सर्वे दानवपुङ्गवाः / वाचमूचुरतिक्रोधाज्ज्वलन्तो ललितां प्रति

taṃ nirudhya ca saṃbhrāntāḥ sarve dānavapuṅgavāḥ / vācamūcuratikrodhājjvalanto lalitāṃ prati

فلما كفّوه اضطرب جميع سادة الدانافا؛ متّقدين بغضبٍ مفرط، وجّهوا كلامهم إلى لاليتا.

tamhim
tam:
Karma (कर्म/Object) of nirudhya
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
nirudhyahaving restrained
nirudhya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण) to ūcuḥ
TypeVerb
Rootni-√rudh (रुध् धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), ‘having restrained/blocked’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), conjunction (समुच्चय)
saṃbhrāntāḥagitated
saṃbhrāntāḥ:
Visheshana (विशेषण) of dānavapuṅgavāḥ
TypeAdjective
Rootsaṃbhrānta (कृदन्त; √bhram)
FormPast passive participle (भूतकर्मणि कृदन्त/क्त), Masculine, Nominative, Plural; ‘agitated, alarmed’
sarveall
sarve:
Visheshana (विशेषण) of dānavapuṅgavāḥ
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
dānava-puṅgavāḥchiefs of the demons
dānava-puṅgavāḥ:
Karta (कर्ता/Subject) of ūcuḥ
TypeNoun
Rootdānava (प्रातिपदिक) + puṅgava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural; समासः षष्ठी-तत्पुरुष—‘दानवानां पुंगवाः’
vācamspeech/words
vācam:
Karma (कर्म/Object) of ūcuḥ
TypeNoun
Rootvāc (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया), Singular (एकवचन)
ūcuḥsaid
ūcuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person, Plural, Parasmaipada
ati-krodhātfrom great anger
ati-krodhāt:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootati (उपसर्ग/अव्यय) + krodha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (पञ्चमी), Singular; समासः उपपद-तत्पुरुष—‘अतिक्रोधात्’ = ‘from excessive anger’
jvalantaḥblazing (with rage)
jvalantaḥ:
Karta (कर्ता) as participial qualifier of dānavapuṅgavāḥ
TypeVerb
Root√jval (ज्वल् धातु)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative, Plural; ‘blazing’
lalitāmLalitā
lalitām:
Karma (कर्म/Object) with prati (towards)
TypeNoun
Rootlalitā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative, Singular
pratitowards
prati:
Adhikaraṇa/Pratiyogin (प्रत्ययार्थ/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootprati (अव्यय/उपसर्गार्थ)
FormAvyaya (अव्यय), preposition-like (उपसर्गार्थे), direction marker