Shloka 76
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
विंशत्यक्षौहिणीभिश्च समन्तात्परिवारितः / मर्दयन्स महीगोलं हस्तिवाजिपदातिभिः / दुर्मदस्याग्रजश्चण्डः कुरण्डः समरं ययौ
Transliteration
viṃśatyakṣauhiṇībhiśca samantātparivāritaḥ / mardayansa mahīgolaṃ hastivājipadātibhiḥ / durmadasyāgrajaścaṇḍaḥ kuraṇḍaḥ samaraṃ yayau
Translation
وقد أُحيط من كل جانب بعشرين أكشَوْهِنيًّا، يَدُكُّ وجهَ الأرض بفيلةٍ وخيلٍ ومشاة؛ فانطلق كورَنْدَةُ الشديدُ، وهو أخو دُورْمَدَ الأكبر، إلى ساحة الوغى.
Word by Word
विंशतिtwenty
विंशति:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like in compounds)
अक्षौहिणीभिःby (twenty) armies/akṣauhiṇīs
अक्षौहिणीभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअक्षौहिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction)
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), देशवाचक (spatial)
परिवारितःsurrounded
परिवारितः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeVerb
Rootपरि-√वृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मर्दयन्crushing, trampling
मर्दयन्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√मृद् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महीगोलम्the earth-sphere (globe)
महीगोलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही + गोल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास
हस्तिवाजिपदातिभिःwith elephants, horses, and infantry
हस्तिवाजिपदातिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootहस्ति + वाजि + पदाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (copulative): elephants, horses, and foot-soldiers
दुर्मदस्यof Durmada
दुर्मदस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootदुर्मद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
अग्रजःelder brother
अग्रजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्रज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चण्डःfierce
चण्डः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootचण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कुरण्डःKuraṇḍa
कुरण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकुरण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समरम्to battle
समरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ययौwent
ययौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√या (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन