Shloka 120
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
त्रसरेणवो ऽथ ये ऽप्यष्टौ रथरेणुस्तु सस्मृतः / ते ऽप्यष्टौ समवायस्था बालाग्रं तत्स्मृतं बुधैः
Transliteration
trasareṇavo 'tha ye 'pyaṣṭau rathareṇustu sasmṛtaḥ / te 'pyaṣṭau samavāyasthā bālāgraṃ tatsmṛtaṃ budhaiḥ
Translation
ثم إذا اجتمعت ثمانيةُ «ترسرينو» سُمّيت «رثَرِينُو»؛ واجتماع ثمانيةٍ من «رثَرِينُو» يسمّيه الحكماء «بالاغرا» أي طرف الشعرة.
Word by Word
त्रसरेणवःtrasareṇus
त्रसरेणवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootत्रसरेणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अथthen/next
अथ:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formसमुच्चय/अनन्तरार्थक-अव्यय (conjunctive/then)
येwhich/that (those)
ये:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव (also/even)
अष्टौeight
अष्टौ:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअष्टन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (numeral; agreeing with implied group)
रथरेणुःchariot-dust (a larger dust unit)
रथरेणुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरथ + रेणु (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: रथस्य रेणुः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुindeed/but
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)
सस्मृतःis regarded/remembered as
सस्मृतः:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootसम्-स्मृ (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्मृतः’ = remembered/considered
तेthose
ते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
अपिalso
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), ‘also’
अष्टौeight
अष्टौ:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअष्टन् (प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
समवायस्थाःsituated together/combined
समवायस्थाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसमवाय + स्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: समवाये स्थाः (located in aggregation); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
बालाग्रम्tip of a hair (hair-tip unit)
बालाग्रम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootबाल + अग्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: बालस्य अग्रं; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (Determinative)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (as compound member with स्मृतम्)
स्मृतम्is considered
स्मृतम्:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त—क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is considered’
बुधैःby the wise
बुधैः:
करण (Karaṇa/Instrument—agent in passive sense)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन