Shloka 50
Amṛta-Manthana and Lalitā’s Mohinī Intervention
Amṛtamanthana-Prasaṅga
Devanagari script
शर्वो ऽपि सर्वतश्चक्षुर्मुहुर्व्यापारयन्क्वचित् / अदृष्टपूर्वमाराममभिरामं व्यलोकयत्
Transliteration
śarvo 'pi sarvataścakṣurmuhurvyāpārayankvacit / adṛṣṭapūrvamārāmamabhirāmaṃ vyalokayat
Translation
حتى شَرفا ذو البصر إلى كل الجهات كان يحرّك نظره مراراً هنا وهناك، ويتأمل بستاناً بهيجاً لم يره من قبل.
Word by Word
शर्वःŚarva (Śiva)
शर्वः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (particle: ‘also’)
सर्वतः-चक्षुःall-seeing
सर्वतः-चक्षुः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्वतः (अव्यय) + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘सर्वतः (everywhere) चक्षुः (eye) यस्य’ → ‘all-seeing’; विशेषणम् (qualifying Śarva)
मुहुःagain and again
मुहुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (adverb: repeatedly)
व्यापारयन्moving (his gaze)
व्यापारयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि+आ+पृ (धातु) → व्यापारयत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी; ‘moving/turning (his eyes)’
क्वचित्somewhere
क्वचित्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb: somewhere/at times)
अदृष्ट-पूर्वम्never seen before
अदृष्ट-पूर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअदृष्ट (प्रातिपदिक) + पूर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘अदृष्टं पूर्वं यस्य’ → ‘never seen before’; विशेषणम् (qualifying ‘आरामम्’)
आरामम्garden, grove
आरामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootआराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अभिरामम्delightful
अभिरामम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअभिराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘आरामम्’)
व्यलोकयत्saw, beheld
व्यलोकयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+लोक् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्