Shloka 181
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
एकमेकार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे / तदा स भवति ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्
Transliteration
ekamekārṇave tasminnaṣṭe sthāvarajaṅgame / tadā sa bhavati brahmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt
Translation
حين يفنى في ذلك الإيكارْنَفَ كلُّ ثابتٍ ومتحرّك، عندئذٍ يصير هو براهما ذا ألف عينٍ وألف قدم.
Word by Word
एकम्one, single
एकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (context: ‘one (only)’)
एकार्णवेin the single ocean (cosmic flood)
एकार्णवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootएक-अर्णव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन; कर्मधारयः ‘एकः अर्णवः’
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (locative), एकवचन
नष्टेwhen destroyed
नष्टे:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√नश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), सप्तमी (locative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; लोके ‘when (it) is destroyed’ (locative absolute)
स्थावरजङ्गमेin (all) stationary and moving beings
स्थावरजङ्गमे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थावर-जङ्गम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (locative), एकवचन; द्वन्द्वः ‘स्थावराणि च जङ्गमानि च’
तदाthen
तदा:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
भवतिbecomes
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
सहस्राक्षःhaving a thousand eyes
सहस्राक्षः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र-अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘सहस्रम् अक्षाणि यस्य’
सहस्रपात्having a thousand feet
सहस्रपात्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसहस्र-पाद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘सहस्रं पादाः यस्य’