Shloka 175
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
नष्टे ऽनले ऽन्धभूते तु प्राज्ञायत न किञ्चन / पार्थिवास्त्वथ सामुद्रा आपो दैव्याश्च सर्वशः
Transliteration
naṣṭe 'nale 'ndhabhūte tu prājñāyata na kiñcana / pārthivāstvatha sāmudrā āpo daivyāśca sarvaśaḥ
Translation
إذا فنيت النار وصار كلّ شيء ظلمةً، لم يُدرَك شيء؛ وحينئذٍ تكون المياه الأرضية والبحرية والإلهية—كلّ المياه—منتشرة في كل مكان.
Word by Word
नष्टेwhen (it is) destroyed
नष्टे:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootनश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; सप्तमी (7th), एकवचन; locative absolute ‘when destroyed’
अनले(in) fire; when fire (is gone)
अनले:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in/when fire’ (locative absolute with ‘नष्टे’)
अन्ध-भूतेhaving become dark
अन्ध-भूते:
सप्तमी-सम्बन्ध (Locative absolute)
TypeAdjective
Rootअन्ध (प्रातिपदिक) + भू (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formकर्मधारय-समास ‘अन्धं भूते’; क्त-प्रत्ययान्त (become), सप्तमी (7th), एकवचन; ‘when it became dark’
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (adversative/contrast particle)
प्राज्ञायतwas perceived/known
प्राज्ञायत:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलङ् (Imperfect), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘was known/appeared to be known’
नnot
न:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
किञ्चनanything
किञ्चन:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकिञ्चन (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; indefinite ‘anything’; here as object/thing perceived with negation
पार्थिवाःearthly
पार्थिवाः:
कर्ता (Karta)
TypeAdjective
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; adjective used substantively ‘earthly (waters)’
तुand/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (emphasis/contrast)
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
सामुद्राःoceanic
सामुद्राः:
कर्ता (Karta)
TypeAdjective
Rootसामुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; adjective used substantively ‘oceanic (waters)’
आपःwaters
आपः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootअप्/आप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे (pluralia tantum), प्रथमा (1st), बहुवचन; subject ‘waters’
दैव्याःdivine
दैव्याः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदैव्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st), बहुवचन; agreeing with ‘आपः’
चand
च:
सम्बन्ध (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सर्वशःentirely; in all ways
सर्वशः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb: ‘in every way/entirely’)