Shloka 157
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
घोरो दहति कालाग्निरेवं लोकचतुष्टयम् / व्याप्तेषु तेषु लोकेषु तिर्यगूर्द्ध्वमथाग्निना
Transliteration
ghoro dahati kālāgnirevaṃ lokacatuṣṭayam / vyāpteṣu teṣu lokeṣu tiryagūrddhvamathāgninā
Translation
وهكذا تحرق «كالاغني» المروّعة العوالم الأربعة؛ فلما غمرت النار تلك العوالم انتشرت أفقياً وارتفعت إلى العلوّ.
Word by Word
घोरःterrible
घोरः:
कर्ता-विशेषण (Agent qualifier)
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘terrible’ qualifying kālāgniḥ
दहतिburns
दहति:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कालाग्निःKālāgni (the fire of Time)
कालाग्निः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootkāla + agni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समास: कालस्य अग्निः (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘fire of Time’
एवम्thus, in this way
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootevam (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (manner adverb)
लोकचतुष्टयम्the fourfold set of worlds
लोकचतुष्टयम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootloka + catuṣṭaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: लोकानां चतुष्टयम् (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘the set of four worlds’
व्याप्तेषुwhen (they were) pervaded
व्याप्तेषु:
अधिकरण (Locative absolute—part 1)
TypeAdjective
Rootvyāpta (प्रातिपदिक; √āp with vi-)
Formक्त-प्रत्यय (PPP) used adjectivally, पुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; ‘when/while (they are) pervaded’
तेषुin those
तेषु:
अधिकरण (Locative absolute—part 2)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
लोकेषुworlds
लोकेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
तिर्यक्horizontally
तिर्यक्:
देशाधिकरण (Directional adverb)
TypeIndeclinable
Roottiryak (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (directional adverb) ‘horizontally/across’
ऊर्ध्वम्upwards
ऊर्ध्वम्:
देशाधिकरण (Directional adverb)
TypeIndeclinable
Rootūrdhva (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (directional adverb) ‘upwards’
अथthen
अथ:
सम्बन्ध/काल (Temporal connector)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (sequential connector)
अग्निनाby fire
अग्निना:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootagni (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन