Shloka 125
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
शून्येषु लोकस्थानेषु महान्तेषु भुवादिषु / देवेषु च गतेष्वूर्द्ध्वं सायुज्यं कल्पवासिनाम्
Transliteration
śūnyeṣu lokasthāneṣu mahānteṣu bhuvādiṣu / deveṣu ca gateṣvūrddhvaṃ sāyujyaṃ kalpavāsinām
Translation
حين تصير مقامات العوالم العظيمة كـ«بهو» وغيرها خالية، ويصعد الآلهة إلى العلوّ، ينال سكان الكَلْبَة سَايُوجْيَة، أي الاتحاد الأسمى.
Word by Word
शून्येषुempty
शून्येषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; agreeing with लोकस्थानेषु
लोक-स्थानेषुin the places of the worlds
लोक-स्थानेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (लोकस्य स्थानानि); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; Locative plural
महान्तेषुgreat, vast
महान्तेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहन्त् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; agreeing with लोक-स्थानेषु
भुव-आदिषुin Bhū and the other (worlds)
भुव-आदिषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Domain)
TypeNoun
Rootभुव्/भू (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (भुवः आदयः येषु); सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; Locative plural
देवेषुwhen the gods
देवेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; Locative plural
चand
च:
सम्बन्ध/निपात (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
गतेषुhaving gone
गतेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootगत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √गम्)
Formभूतकृदन्त (past participle), सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; agreeing with देवेषु
ऊर्ध्वम्upwards; thereafter
ऊर्ध्वम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootऊर्ध्वम् (अव्यय)
Formदेश/काल-वाचक अव्यय (adverb: upward/afterwards)
सायुज्यम्union, absorption
सायुज्यम्:
कर्म/फल (Result/State)
TypeNoun
Rootसायुज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here as nominative/accusative in ellipsis (state attained)
कल्प-वासिनाम्of the dwellers of the kalpa
कल्प-वासिनाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootकल्प (प्रातिपदिक) + वासिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कल्पे वासिनः); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural