Shloka 80
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
तेषां तत्का लभावित्वान्मासिमास्युपगच्छताम् / अकाले चार्तवोत्पत्त्या गर्भोत्पत्तिस्तदाभवत्
Transliteration
teṣāṃ tatkā labhāvitvānmāsimāsyupagacchatām / akāle cārtavotpattyā garbhotpattistadābhavat
Translation
ولما صار ذلك النظام الزمني يجيئهم شهرًا بعد شهر، وبسبب حدوث الطمث حتى في غير أوانه، وقع حينئذٍ حدوث الحمل.
Word by Word
तेषाम्of those
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचनम्; सर्वनाम
तत्that
तत्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; विशेषण
कालtime
काल:
सम्बन्ध/विशेष्य (Head of phrase)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम् (समास/सम्बन्धार्थे)
भावित्वात्because of being/occurring
भावित्वात्:
हेतु/अपादान (Cause)
TypeNoun
Rootभू (धातु) + क्तिन्/तव्यत्-भाव (कृदन्त-भाववाचक)
Formभाववाचक-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्गे पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचनम्; कारणार्थ (ablative of cause)
मासिin a month
मासि:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी, एकवचनम्
मासिmonth by month
मासि:
अधिकरण (Locative)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी, एकवचनम्; पुनरुक्ति
उपगच्छताम्they approach; they come to
उपगच्छताम्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootउप-गम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्; (पाठभेदे) वर्तमानकाले गच्छन्ति-समर्थम्
अकालेat an improper time
अकाले:
कालाधिकरण (Time-locative)
TypeNoun
Rootअकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्; नकारान्त-समासप्रातिपदिक
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
आर्तवोत्पत्त्याby the arising of menses
आर्तवोत्पत्त्या:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootआर्तव-उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (आर्तवस्य उत्पत्तिः)
गर्भोत्पत्तिःconception; production of an embryo
गर्भोत्पत्तिः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootगर्भ-उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (गर्भस्य उत्पत्तिः)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक
अभवत्occurred; happened
अभवत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्