Shloka 37
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
आयुषोंऽते प्रसूयंते मिथुनान्येव वासकृत् / कूटकाकूटकाश्चैव उत्पद्यंते मुमूर्षुणाम्
Transliteration
āyuṣoṃ'te prasūyaṃte mithunānyeva vāsakṛt / kūṭakākūṭakāścaiva utpadyaṃte mumūrṣuṇām
Translation
عند نهاية العمر، من فاساكرت تُولَد الأزواج وحدها؛ ولمن دنا موته يظهر أيضًا الكوطَكَ والأكوطَكَ.
Word by Word
आयुषाम्of lifespans
आयुषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural ‘of lifetimes/ages’
अन्तेat the end
अन्ते:
अधिकरण (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative singular ‘at the end’
प्रसूयन्तेare born/produced
प्रसूयन्ते:
क्रिया (आख्यात/Verb)
TypeVerb
Rootप्र+सू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद; ‘are born/are produced’
मिथुनानिcouples/pairs
मिथुनानि:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमिथुन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; Nominative plural
एवindeed/only
एव:
सम्बन्ध (निपात/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (only/indeed)
वासकृत्maker of dwellings
वासकृत्:
कर्ता (कर्ता/Subject-apposition)
TypeNoun
Rootवास+कृत् (प्रातिपदिक; कृत् = कृ धातोः कृत्-प्रत्ययान्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; agent noun ‘maker of dwelling/covering’; used appositionally (epithet)
कूटकाकूटकाःthe kūṭakas and akūṭakas
कूटकाकूटकाः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकूटक+अकूटक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; copulative ‘kūṭaka and akūṭaka’ (two classes)
चand
च:
सम्बन्ध (समुच्चय/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/conjunction
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (निपात/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (indeed)
उत्पद्यन्तेarise
उत्पद्यन्ते:
क्रिया (आख्यात/Verb)
TypeVerb
Rootउत्+पद् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद; ‘arise/come into existence’
मुमूर्षुणाम्of the dying/those about to die
मुमूर्षुणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमुमूर्षु (प्रातिपदिक; desiderative participle from मृ धातु)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; Genitive plural ‘of those wishing to die / about to die’