Shloka 119
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
बुद्ध्यान्विष्य यथान्यायं वृक्षशाखा गता यथा / यथा कृतास्तु तैः शाखास्त स्माच्छालास्तु ताः स्मृताः
Transliteration
buddhyānviṣya yathānyāyaṃ vṛkṣaśākhā gatā yathā / yathā kṛtāstu taiḥ śākhāsta smācchālāstu tāḥ smṛtāḥ
Translation
إذا تَفَكَّر المرءُ بالعقل على وفق القاعدة، كما تمتدّ أغصان الشجرة؛ كذلك ما صُنِعَ على هيئة الأغصان سُمِّيَ وذُكِرَ باسم «شالا».
Word by Word
बुद्ध्याby intellect
बुद्ध्या:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन
अन्विष्यhaving investigated
अन्विष्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main action/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootअन्विष् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having searched/investigated’
यथाas, just as
यथा:
सम्बन्ध/प्रकार (Manner relation/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, उपमान/प्रकारवाचक (comparative/manner adverb)
न्यायम्rule, proper method
न्यायम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootन्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/Accusative), एकवचन; ‘according to rule’ (अव्ययीभावार्थे)
वृक्ष-शाखाःtree-branches
वृक्ष-शाखाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक) + शाखा (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative) ‘वृक्षस्य शाखाः’; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/Nominative), बहुवचन
गताःwent/extended
गताः:
कर्तृसम्बन्धी विधेय (Predicative to subject/विधेय)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘gone/extended’
यथाas
यथा:
सम्बन्ध/प्रकार (Manner relation/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, उपमान/प्रकारवाचक
यथाas
यथा:
सम्बन्ध/प्रकार (Manner relation/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, यथार्थ/उपमानार्थ
कृताःmade
कृताः:
कर्तृसम्बन्धी विधेय (Predicative/विधेय)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘made’
तुindeed, but
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, अवधान/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)
तैःby them
तैः:
कर्तृ (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (सामान्यतः), तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), बहुवचन; ‘by them’
शाखाःbranches
शाखाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशाखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तस्मात्therefore
तस्मात्:
अपादान-हेतु (Cause/Source relation/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (अव्यय/तद्-प्रयोग)
Formअव्यय, हेत्वर्थक (ablatival adverb: therefore/from that)
शालाःhalls/sheds
शालाः:
विधेय (Predicate nominative/विधेय)
TypeNoun
Rootशाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात
ताःthose
ताः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
स्मृताःare called
स्मृताः:
क्रिया/विधेय (Predication/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘are called/remembered as’