Shloka 102
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
अहोरात्रं तदा तासां युगान्ते परिवर्त्तिनि / चित्तसंमोहनं कृत्वा तासां वै सुप्तमत्तवत्
Transliteration
ahorātraṃ tadā tāsāṃ yugānte parivarttini / cittasaṃmohanaṃ kṛtvā tāsāṃ vai suptamattavat
Translation
عند نهاية اليوغا، حين كان الليل والنهار يتعاقبان، سُحِرَت عقولهم وأُغشيت؛ فصاروا كالنائمين أو كالمخمورين.
Word by Word
अहोरात्रम्day and night (continuously)
अहोरात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक) + रात्रि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्वन्द्व (समाहार) ‘day and night’ as a unit; कालवाचक
तदाthen
तदा:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)
तासाम्of them
तासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; सम्बन्ध (of them)
युग-अन्तेat the end of the age
युग-अन्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: ‘युगस्य अन्तः’; अधिकरण (at)
परिवर्त्तिनिin the time of transition
परिवर्त्तिनि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपरि-वर्तिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (युगान्ते): ‘in the turning/transitioning (time)’
चित्त-संमोहनम्bewilderment of the mind
चित्त-संमोहनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचित्त (प्रातिपदिक) + संमोहन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: ‘चित्तस्य संमोहनम्’; कर्म
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive): ‘having done’
तासाम्of them
तासाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सम्बन्ध
वैindeed
वै:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक (indeed)
सुप्त-मत्त-वत्like one asleep and intoxicated
सुप्त-मत्त-वत्:
Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootसुप्त (स्वप्-धातुज, क्त-प्रातिपदिक) + मत्त (मद्-धातुज, क्त-प्रातिपदिक) + वत् (अव्यय/तद्धित)
Formअव्ययीभाव-समास; उपमानवाचक अव्यय (like/as if)