Previous Verse

Shloka 38

Bhūtasarga-Prakaraṇa

Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat

अबुद्धिपूर्वः प्रथमः प्रादुर्भूतस्तडिद्यथा / एतद्धिरण्यगर्भस्य चन्म यो वेत्ति तत्त्वतः / आयुष्मान्कीर्तिमान्धन्यः प्रज्ञावांश्च न संशयः

abuddhipūrvaḥ prathamaḥ prādurbhūtastaḍidyathā / etaddhiraṇyagarbhasya canma yo vetti tattvataḥ / āyuṣmānkīrtimāndhanyaḥ prajñāvāṃśca na saṃśayaḥ

كان الظهور الأول قبل العقل، كلمعان البرق؛ ومن عرف على الحقيقة مولد «هيرانْيَغَرْبها» هذا نال طول العمر، وحسن الذكر، والبركة، والحكمة—لا ريب.

abuddhi-pūrvaḥnot preceded by intellect
abuddhi-pūrvaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-buddhi + pūrva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular); बहुव्रीहिः ‘यस्य बुद्धिः न (अस्ति) सः/बुद्धिपूर्वकः न’ (one not preceded by intellect)
prathamaḥfirst
prathamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprathama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
prādurbhūtaḥmanifested/appeared
prādurbhūtaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprādur-√bhū (भू धातु) + kta (क्त) (कृदन्त)
FormKta-participle, Puṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
taḍitlightning
taḍit:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Roottaḍit (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (Feminine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular) (used in comparison)
yathāas/like
yathā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
FormUpamā-avyaya (comparative indeclinable: as/like)
etatthis
etat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootetad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma (pronoun), Napuṃsakaliṅga (Neuter), Dvitīyā vibhakti (Accusative/2nd), Ekavacana (Singular)
hiraṇyagarbhasyaof Hiraṇyagarbha
hiraṇyagarbhasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roothiraṇya + garbha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Ṣaṣṭhī vibhakti (Genitive/6th), Ekavacana (Singular); तत्पुरुषः (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रवृत्ति) ‘हिरण्यः गर्भः’ (name)
janmabirth/origin
janma:
Karma (कर्म) (apposition to etat)
TypeNoun
Rootjanman (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga (Neuter), Dvitīyā vibhakti (Accusative/2nd), Ekavacana (Singular)
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormRelative pronoun, Puṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
vettiknows
vetti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vid (विद् धातु)
FormLaṭ-lakāra (Present), Parasmaipada, Prathama-puruṣa (3rd person), Ekavacana (Singular)
tattvataḥtruly/in essence
tattvataḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Roottattvatas (अव्यय; from tattva)
FormAvyaya (adverb), ‘in reality/according to truth’
āyuṣmānlong-lived
āyuṣmān:
Karta (कर्ता) (predicate)
TypeAdjective
Rootāyuṣmant (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
kīrtimānfamous
kīrtimān:
Karta (कर्ता) (predicate)
TypeAdjective
Rootkīrtimat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
dhanyaḥfortunate/blessed
dhanyaḥ:
Karta (कर्ता) (predicate)
TypeAdjective
Rootdhanya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
prajñāvānwise/intelligent
prajñāvān:
Karta (कर्ता) (predicate)
TypeAdjective
Rootprajñāvat (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (conjunction)
nanot/no
na:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNiṣedha-nipāta (negation particle)
saṃśayaḥdoubt
saṃśayaḥ:
Karta (कर्ता) (in ‘there is no doubt’)
TypeNoun
Rootsaṃśaya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Masculine), Prathamā vibhakti (Nominative/1st), Ekavacana (Singular)