Shloka 24
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
प्राकृतं देवि वर्तं मां क्षेत्रज्ञो ब्रह्मसंमितः / स वै शरीरी प्रथमः पुरा पुरुष उच्यते
Transliteration
prākṛtaṃ devi vartaṃ māṃ kṣetrajño brahmasaṃmitaḥ / sa vai śarīrī prathamaḥ purā puruṣa ucyate
Translation
أيتها الإلهة، أنا قائم في الحالة الطبيعية؛ إنّ العارف بالحقل (كشيتراجنا) المماثل للبراهمن هو أولُ ذي جسد، وكان يُسمّى قديماً «بوروشا».
Word by Word
प्राकृतम्natural, primordial
प्राकृतम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्राकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular); विशेषण
देविO goddess
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (Feminine, Vocative, Singular)
वर्तम्existing, being
वर्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootवृत् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Present active participle; Neuter, Nom/Acc, Singular)
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Pronoun; Accusative, Singular)
क्षेत्रज्ञःknower of the field (self)
क्षेत्रज्ञः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्षेत्रज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः: क्षेत्रस्य ज्ञः
ब्रह्मसंमितःequal to Brahman / measured as Brahman
ब्रह्मसंमितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootब्रह्म + संमित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); तत्पुरुषः: ब्रह्मणा संमितः/ब्रह्मसमः
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
वैindeed
वै:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphatic)
शरीरीembodied one
शरीरी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशरीरिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); विशेषण
पुराformerly, in ancient times
पुरा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
पुरुषःPerson (Puruṣa)
पुरुषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार, कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन (Present, Passive, 3rd person, Singular)