Shloka 15
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
सत्त्वान्महान्स विज्ञेय एकस्तत्कारणः समृतः / निङ्गमात्रं समुत्पन्नं क्षेत्रज्ञाधिष्टितं महत्
Transliteration
sattvānmahānsa vijñeya ekastatkāraṇaḥ samṛtaḥ / niṅgamātraṃ samutpannaṃ kṣetrajñādhiṣṭitaṃ mahat
Translation
يُعرَف «المهات» بأنه من السَّتْوَة، وهو وحده مذكورٌ سببًا له. وقد نشأ «المهات» كعلامةٍ محضة (لينغا)، قائمًا تحت إشراف العارف بالحقل (كشيتراجنا).
Word by Word
सत्त्वात्from sattva
सत्त्वात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
महान्Mahat (the Great principle)
महान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; 'the Great (Mahat)'
सःhe/that
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विज्ञेयःto be known/recognized
विज्ञेयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-√ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त)
Formभाव्य/विधेयार्थक कृदन्त (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'to be known'
एकःone/single
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्कारणःits cause
तत्कारणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत् + कारण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: तस्य कारणः
समृतःis said/considered
समृतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्-√स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'remembered/considered'
लिङ्गमात्रम्mere sign/only a mark
लिङ्गमात्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग + मात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; तत्पुरुष: लिङ्गस्य मात्रम्
समुत्पन्नम्arisen/produced
समुत्पन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-√पद्/√पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'arisen/produced'
क्षेत्रज्ञाधिष्टितम्presided over by the kṣetrajña
क्षेत्रज्ञाधिष्टितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्षेत्रज्ञ + अधिष्ठित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुष: क्षेत्रज्ञेन अधिष्ठितम् (presided over by the knower of the field)
महत्the Mahat (great principle)
महत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'the Great (principle)'