Shloka 61
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
रक्ष इत्येष धातुर्यः पालने स विभाव्यते / उक्तवांश्चैष यस्मात्तु रक्षेमां मातरं स्वकाम्
Transliteration
rakṣa ityeṣa dhāturyaḥ pālane sa vibhāvyate / uktavāṃścaiṣa yasmāttu rakṣemāṃ mātaraṃ svakām
Translation
الجذر «رَكْش» يُفهم بمعنى الحفظ والرعاية. لأنه قال: «سأحمي أمي المحبوبة».
Word by Word
रक्षprotect
रक्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (protect!)
इतिthus
इति:
Vakyartha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-अव्यय (quotative)
एषःthis
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
धातुःverbal root
धातुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यःwhich
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (relative pronoun)
पालनेin protection/guarding
पालने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपालन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)
सःit/he
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विभाव्यतेis considered
विभाव्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-भू (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive) आत्मनेपद (is understood/considered)
उक्तवान्having said
उक्तवान्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (having said)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
एषःthis one
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
यस्मात्because/from which
यस्मात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Ablative singular)
तुindeed/but
तु:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
रक्षprotect
रक्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
इमाम्this
इमाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्वकाम्beloved (one’s own dear)
स्वकाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः ‘स्वा कामा यस्याः/स्वकामा’ = ‘dear/desired by oneself’ (qualifying मातरम्)