Shloka 89
Marut-Soma Boon and Nahusha–Yayati Lineage
Marutakanyā–Vamśa-varṇana
Devanagari script
वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम् / पौरजान पदैस्तुष्टैरित्युक्ते नाहुषस्तदा
Transliteration
varadānena śukrasya na śakyaṃ vaktumuttaram / paurajāna padaistuṣṭairityukte nāhuṣastadā
Translation
ببركة العطية التي منحها شُكرا لم يكن يمكن إيراد جواب. فلما نطق أهل المدينة بكلماتٍ مُرضية، لزم ناهوش الصمت حينئذٍ.
Word by Word
वरदानेनby the granting of a boon
वरदानेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुष (‘वरस्य दानम्’)
शुक्रस्यof Śukra
शुक्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
नnot
न:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negation particle)
शक्यम्possible
शक्यम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootशक्य (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (शक् धातोः यत्/ण्यत्-प्रत्ययार्थ), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भावे प्रयोगः ‘possible’
वक्तुम्to speak
वक्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-रूप (infinitive), अर्थः ‘to speak’
उत्तरम्an answer
उत्तरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पौरजान्the townspeople
पौरजान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपौरजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः तत्पुरुष (‘पुरस्य जनाः’)
पदैःwith words
पदैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
तुष्टैःpleased
तुष्टैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतुष्ट (प्रातिपदिक; तुष् धातोः क्त)
Formकृदन्त-भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् ‘pleased/satisfied’
इतिthus
इति:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
उक्तेwhen (this) was said
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त-भूतकृदन्त (क्त), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः ‘when it was said’
नाहुषःNahusha
नाहुषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनाहुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)