Shloka 38
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
मिषतः सर्वलोकस्य क्तोधाग्निस्तमृते हयम् / सागरांस्तानशेषेण भस्मसादकरोत्स तान्
Transliteration
miṣataḥ sarvalokasya ktodhāgnistamṛte hayam / sāgarāṃstānaśeṣeṇa bhasmasādakarotsa tān
Translation
وأمام أنظار العالم كلّه، ما عدا ذلك الحصان، جعلت نار الغضب أبناء ساغرا رمادًا بلا بقية.
Word by Word
मिषतःwhile (it) was looking on
मिषतः:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Root√मिष् (धातु) → मिषत् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त; षष्ठी एकवचन (genitive absolute sense: 'while ... was looking')
सर्व-लोकस्यof the whole world
सर्व-लोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (सर्वः लोकः); पुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
क्रोध-अग्निःthe fire of wrath
क्रोध-अग्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (क्रोधस्य अग्निः); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
तम्that (one)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
ऋतेexcept
ऋते:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formवर्जनार्थक अव्यय/उपपद; 'ऋते' इत्यस्य योगे पञ्चमी (except)
हयम्the horse
हयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (ऋते इत्युपपदेन पञ्चमी अपेक्षिता; पाठभेद/लिप्यन्तरदोषसम्भवः)
सागरान्the Sāgaras
सागरान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन
तान्those
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन
अशेषेणentirely
अशेषेण:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषणवत् (instrumental used adverbially: wholly)
भस्म-सात्to ashes
भस्म-सात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभस्मन् (प्रातिपदिक) + सात् (अव्यय/सात्-शब्द)
Formअव्ययीभावः; क्रियाविशेषण—'भस्मभावं'
अकरोत्made, reduced
अकरोत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तान्them
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन