Shloka 34
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
विरेजुर्निभृतांभोधेर्वडवाग्नेरिवार्चिषः / क्रोधाग्निः सुमहाराज ज्वालावव्याप्तदिगन्तरः
Transliteration
virejurnibhṛtāṃbhodhervaḍavāgnerivārciṣaḥ / krodhāgniḥ sumahārāja jvālāvavyāptadigantaraḥ
Translation
يا أيها الملك العظيم، لقد تلألأت كشرر وڈواگني في البحر الساكن؛ ونار الغضب بألسنتها الملتهبة ملأت آفاق الجهات كلها.
Word by Word
विरेजुःshone forth
विरेजुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√राज् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural); वि-उपसर्गः
निभृत-अम्भो-धेःof the calm ocean
निभृत-अम्भो-धेः:
Apādāna (अपादान/Source; poetic genitive)
TypeNoun
Rootनिभृत (प्रातिपदिक) + अम्भस् (प्रातिपदिक) + धि/धि (प्रातिपदिक; 'धि' as in अम्भोधि)
Formपुंलिङ्ग (Masculine; अम्भोधि), षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (Singular); कर्मधारय/तत्पुरुषः: 'still/quiet' + 'ocean'
वडवा-अग्नेःof the submarine fire
वडवा-अग्नेः:
Upamāna-sambandha (उपमान-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवडवा (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी (Genitive/6th), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः: 'mare (submarine)' + 'fire'
इवlike
इव:
Upamā (उपमा-marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (comparative particle)
अर्चिषःflames, rays
अर्चिषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअर्चिस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)
क्रोध-अग्निःthe fire of anger
क्रोध-अग्निः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः: 'anger' + 'fire'
सु-महा-राजO very great king
सु-महा-राज:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्ययार्थ) + महा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular); कर्मधारयः: 'very great king'
ज्वाला-आव-व्याप्त-दिगन्तरःwhose horizons were pervaded by flames
ज्वाला-आव-व्याप्त-दिगन्तरः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्वाला (प्रातिपदिक) + आव (उपसर्ग) + व्याप्त (प्रातिपदिक; √आप्/√व्याप्-धातोः क्त) + दिक् (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (Nominative/1st), एकवचन (Singular); बहुव्रीहिः: 'whose interspaces of directions were pervaded by flames' (व्याप्त = क्त-प्रत्ययान्त)