Shloka 73
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः
Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu
Devanagari script
प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रो ऽभ्यभाषत / अशुचिर्देवि सुप्तासि पादयोर्गतमूर्द्धजा
Transliteration
prāñjalirvajrasahito ditiṃ śakro 'bhyabhāṣata / aśucirdevi suptāsi pādayorgatamūrddhajā
Translation
ضمّ شَكرا كفّيه وهو حاملٌ الصاعقة، وخاطب دِتي قائلاً: «أيتها الإلهة، أنتِ في حالٍ من عدم الطهارة؛ أنتِ نائمة وشَعركِ قد سقط نحو قدميكِ»
Word by Word
प्राञ्जलिःwith folded hands
प्राञ्जलिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootप्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन; विशेषण—‘अञ्जलिं कृत्वा’ (with folded hands)
वज्रसहितःaccompanied by the thunderbolt
वज्रसहितः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootवज्र + सहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (वज्रेण सहितः = accompanied by the thunderbolt)
दितिम्Diti
दितिम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
शक्रःŚakra (Indra)
शक्रः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अभ्यभाषतspoke to
अभ्यभाषत:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभाष् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; उपसर्गः अभि-
अशुचिःimpure
अशुचिः:
सम्बोधन/विशेष्य-विशेषण (Predicate/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअशुचि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (दितेः)
देविO goddess
देवि:
सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
सुप्ताasleep
सुप्ता:
सम्बन्ध/विशेषण (Predicate/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसुप्त (कृदन्त; √स्वप्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (Past participle)
असिyou are
असि:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
पादयोःof/on (your) feet
पादयोः:
अधिकरण/सम्बन्ध (Adhikaraṇa/Relation)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी/सप्तमी-द्विवचन (Genitive/Locative Dual)
गतमूर्द्धजाwith hair fallen (down to the feet)
गतमूर्द्धजा:
सम्बन्ध/विशेषण (Predicate/Qualifier)
TypeAdjective
Rootगत + मूर्द्धज (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः—‘गता मूर्द्धजा यस्याः’ (hair fallen/come down)