Shloka 10
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
यः शस्त्रपादादुदतिष्ठत ध्वनिर् हुंकारगर्भो दिवमस्पृशन्स वै / तौर्यत्रिकस्येव शरक्षतानि भान्तीव यद्वन्नखदन्तपाताः
Transliteration
yaḥ śastrapādādudatiṣṭhata dhvanir huṃkāragarbho divamaspṛśansa vai / tauryatrikasyeva śarakṣatāni bhāntīva yadvannakhadantapātāḥ
Translation
ومن وطءِ السلاح ارتفع دويٌّ مشحونٌ بالهُدير حتى كأنه لامس السماء؛ وكانت ضرباتُ المخالبِ والأنياب تتلألأ كجراحِ السهام التي تبرق على إيقاعِ التورية الثلاثية.
Word by Word
यःwhich/that (sound)
यः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक-सर्वनाम (relative pronoun)
शस्त्र-पादात्from the striking of weapons
शस्त्र-पादात्:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case, ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘from the foot/impact of weapons’
उदतिष्ठतarose
उदतिष्ठत:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootउद्-स्था (धातु)
Formलङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
ध्वनिःsound
ध्वनिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootध्वनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हुंकार-गर्भःfilled with battle-cries
हुंकार-गर्भः:
विशेषण (Adjectival to Karta)
TypeAdjective
Rootहुंकार (प्रातिपदिक) + गर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि/तत्पुरुषार्थ: ‘having huṃkāra within’ (qualifying ध्वनिः)
दिवम्the sky/heaven
दिवम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्यौः), द्वितीया, एकवचन (दिवम् as acc. sg.)
अस्पृशन्touched/reached
अस्पृशन्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootआ-√स्पृश् (धातु)
Formलङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘touched/reached’ (agreeing with ध्वनिः)
सःthat (sound)
सः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
तौर्यत्रिकस्यof the triple music (drum-conch-cymbals)
तौर्यत्रिकस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतौर्यत्रिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th case, genitive), एकवचन; ‘of the three musical instruments’
इवlike
इव:
सम्बन्ध (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय (comparative particle)
शर-क्षतानिarrow-wounds
शर-क्षतानि:
उपमान/उपमेय-सम्बन्ध (Comparative element)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक) + क्षत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘wounds from arrows’
भान्तिshine/appear
भान्ति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलट् (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
इवas if
इव:
सम्बन्ध (Comparison marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्यय
यद्वत्just as
यद्वत्:
सम्बन्ध (Manner marker)
TypeIndeclinable
Rootयद्वत् (अव्यय)
Formउपमा/प्रकारवाचक-अव्यय (in the manner that)
नख-दन्त-पाताःblows of nails and teeth
नख-दन्त-पाताः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootनख (प्रातिपदिक) + दन्त (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व: ‘falls/strikes of nails and teeth’