Shloka 45
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
तपस्विनो दान्ततमस्य साधोरनागसो दुष्कृतिकारिणो विभुः / एवं यदात्रेस्तनयो महात्मा दृष्टो न च ध्यानपथे नृपेण
Transliteration
tapasvino dāntatamasya sādhoranāgaso duṣkṛtikāriṇo vibhuḥ / evaṃ yadātrestanayo mahātmā dṛṣṭo na ca dhyānapathe nṛpeṇa
Translation
ذلك الزاهدُ المروِّضُ للنفس، القدّيسُ البريء، والربُّ القادرُ حتى على صانعي الشرّ—هكذا رآه الملكُ، وهو ابنُ أَتْري العظيم، لكنّه لم يره في طريق التأمّل.
Word by Word
तपस्विनःof the ascetic
तपस्विनः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतपस्विन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the ascetic
दान्ततमस्यof the most restrained
दान्ततमस्य:
विशेषण-सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootदान्ततम (प्रातिपदिक; दान्त + तम)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the most self-controlled
साधोःof the holy man
साधोः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसाधु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the saint
अनागसःof the blameless
अनागसः:
विशेषण-सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootअनागस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the sinless/innocent
दुष्कृतिकारिणःof the evil-doer
दुष्कृतिकारिणः:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootदुष्कृति-कारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of the doer of evil deeds
विभुःthe Lord/mighty one
विभुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — the mighty one
एवम्thus
एवम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner)
यदाwhen
यदा:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal conjunction/adverb)
अत्रेःof Atri
अत्रेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअत्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन — of Atri
तनयःson
तनयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतनय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — son
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन — great-souled (as epithet)
दृष्टःwas seen
दृष्टः:
कर्म (Karma; patient of seeing)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — (was) seen
नnot
न:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negative particle)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
ध्यानपथेin meditation
ध्यानपथे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootध्यान-पथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन — in the path/state of meditation
नृपेणby the king
नृपेण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन — by the king