Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Agastyopadeśa: Viṣṇupada-stava-sādhanā and Paraśurāma’s Darśana of Hari

यस्त्वेक ईशो निजवाञ्च्छितप्रदो धत्ते तनूर्लोकविहार रक्षणे / नाना विधा देवमनुष्यतिर्यग्यादः सु भूमेर्भरवारणाय

yastveka īśo nijavāñcchitaprado dhatte tanūrlokavihāra rakṣaṇe / nānā vidhā devamanuṣyatiryagyādaḥ su bhūmerbharavāraṇāya

هو الإله الواحد، واهبُ الثمراتِ كما يُشتهى، يتجسّد بأجسادٍ شتّى لصون العالم وإجراء ليلاته المقدّسة؛ في صورِ الآلهة والبشر وسائر الكائنات يرفعُ ثِقلَ الأرض.

यःwho
यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; relative pronoun (यः = who)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formसमुच्चय/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)
एकःone, sole
एकः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (one/alone)
ईशःthe Lord
ईशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निज-वाञ्छित-प्रदःgiver of one’s desired (boons)
निज-वाञ्छित-प्रदः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootनिज (प्रातिपदिक) + वाञ्छित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वाञ्छ्) + प्रद (प्रातिपदिक; √दा/प्रदा)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (निजस्य वाञ्छितस्य प्रदः = giver of one’s desired [boon])
धत्तेassumes, bears
धत्ते:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√धा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; धत्ते = bears/assumes
तनूःa body, form
तनूः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; object of धत्ते
लोक-विहार-रक्षणेfor the protection of the world’s sport (līlā)
लोक-विहार-रक्षणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक) + विहार (प्रातिपदिक) + रक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन; purpose/location sense: ‘in/for the protection of the world’s play’ (समासः: लोकस्य विहारस्य रक्षणे)
नानाvarious
नाना:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय/प्रातिपदिक-प्रयोग)
Formअव्यय (indeclinable adjective/adverb: various)
विधाःkinds, forms
विधाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootविधा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘of kinds/forms’ agreeing with implied तनूः (forms)
देव-मनुष्य-तिर्यक्-यादः(as) gods, humans, animals, and aquatic beings
देव-मनुष्य-तिर्यक्-यादः:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + मनुष्य (प्रातिपदिक) + तिर्यक् (प्रातिपदिक) + यादस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (समाहार-द्वन्द्वः); ‘gods, humans, animals, aquatic beings’ as classes (in which forms are assumed)
सुwell, greatly
सु:
Sambandha (सम्बन्ध/Modifier particle)
TypeIndeclinable
Rootसु (अव्यय)
Formउपसर्ग/निपात (intensifier: well/very)
भूमेःof the earth
भूमेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन
भर-वारणायfor averting the burden
भर-वारणाय:
Sampradāna (सम्प्रदान/Purpose-Dative)
TypeNoun
Rootभर (प्रातिपदिक) + वारण (प्रातिपदिक; √वृ/√वृञ् ‘to restrain’ as noun)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th case), एकवचन; प्रयोजन-दत्तिव (for the purpose of preventing the burden)