Shloka 45
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
तत्र तीरे शुभं पुण्यं नानामुनिनिषेवितम् / ददर्श महदाश्चर्यं भार्गवः कुंभजाश्रमम्
Transliteration
tatra tīre śubhaṃ puṇyaṃ nānāmuniniṣevitam / dadarśa mahadāścaryaṃ bhārgavaḥ kuṃbhajāśramam
Translation
وكان على ذلك الشاطئ موضعٌ مباركٌ مقدّس تؤمّه طوائف من الحكماء. فرأى بهارغفا أعجوبةً عظيمة: أشرم كُمْبَهَجَة.
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
तीरेon the bank
तीरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootतीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
शुभम्auspicious
शुभम्:
कर्मविशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; विशेषण
पुण्यम्holy, meritorious
पुण्यम्:
कर्मविशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; विशेषण
नानामुनिनिषेवितम्frequented by many sages
नानामुनिनिषेवितम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object seen)
TypeAdjective
Rootनाना + मुनि + निषेवित (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; समास: तत्पुरुष (नानाभिः मुनिभिः निषेवितम्); कृदन्त: क्त (नि+सेव्)
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
महत्great
महत्:
कर्मविशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; विशेषण
आश्चर्यम्wonder
आश्चर्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootआश्चर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
भार्गवःBhārgava (descendant of Bhṛgu)
भार्गवः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभार्गव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कुम्भजाश्रमम्Kumbhaja’s hermitage
कुम्भजाश्रमम्:
कर्म (Karma/Object; apposition to ‘आश्चर्यम्’)
TypeNoun
Rootकुम्भज + आश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: कुम्भजस्य आश्रमः