Shloka 3
Mṛga–Mṛgī Saṃvāda: Karmakāraṇa and Pūrvajanma-kathana
The Deer and Doe Dialogue on Karma and Past Birth
Devanagari script
भूतं भवद्भविष्यं च नारायणकथान्वितम् / पुनः प्रपच्छ किं नाथ तन्मे वद सविस्तरम्
Transliteration
bhūtaṃ bhavadbhaviṣyaṃ ca nārāyaṇakathānvitam / punaḥ prapaccha kiṃ nātha tanme vada savistaram
Translation
عن الماضي والحاضر والمستقبل المقرونين بحكايات نارايانا—يا سيدي—أسأل ثانية؛ فقل لي ذلك مفصّلًا.
Word by Word
भूतम्the past
भूतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन
भवत्the present
भवत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभवत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
भविष्यम्the future
भविष्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभविष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
नारायणकथान्वितम्endowed with Nārāyaṇa-stories
नारायणकथान्वितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनारायणकथा + अन्वित (प्रातिपदिक; अन्वित < अनु + इ (धातु) क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नारायणस्य कथा) + अन्वित (endowed with)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)
प्रपच्छasked
प्रपच्छ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + प्रच्छ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect; narrative past), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; प्रश्नार्थक (interrogative)
नाथO lord
नाथ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मेto me/of me
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन
वदtell
वद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन
सविस्तरम्in detail
सविस्तरम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसविस्तर (प्रातिपदिक: स + विस्तर)
Formअव्ययवत् क्रियाविशेषण (indeclinable adverbial accusative), 'in detail'