Shloka 8
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
पितामहमहं द्रष्टुमुत्कण्ठितमनाश्चिरम् / तस्मात्तत्पार्श्वमधुना गमिष्ये वामनुज्ञया
Transliteration
pitāmahamahaṃ draṣṭumutkaṇṭhitamanāściram / tasmāttatpārśvamadhunā gamiṣye vāmanujñayā
Translation
لقد طال شوقي إلى نيل دارشَنَةِ بيتامها؛ فلذلك سأمضي الآن إلى جانبه بإذن فامانا.
Word by Word
पितामहम्grandfather (Pitāmaha)
पितामहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
द्रष्टुम्to see
द्रष्टुम्:
Prayojana (प्रयोजन/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + तुमुन् (कृत्-प्रत्यय)
Formतुमुनन्त (infinitive), परस्मैपद-धातु; अर्थः—कर्तुं/इच्छार्थे
उत्कण्ठित-मनाःeager-minded, longing
उत्कण्ठित-मनाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउत्कण्ठित (कृदन्त/प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् ‘अहम्’ इत्यस्य; मनाः = मनस्-शब्दस्य प्रथमा एकवचन (विशेष-रूप)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
आशुquickly
आशु:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formकाल/रीति-अव्यय (adverb)
चिरम्for long
चिरम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootचिर (प्रातिपदिक)
Formकाल-अव्यय (accusative used adverbially)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-रूपेण हेत्वर्थे अव्ययीभाव (ablative used adverbially): ‘therefore/from that’
तत्-पार्श्वम्to his side/presence
तत्-पार्श्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘तस्य पार्श्वम्’ इति षष्ठी-तत्पुरुष
अधुनाnow
अधुना:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअधुना (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (adverb)
गमिष्येI shall go
गमिष्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलृट्-लकार (भविष्यत्), उत्तम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
वाor/indeed
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प/समुच्चय-अव्यय (particle)
अनुज्ञयाwith permission
अनुज्ञया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअनुज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘अनुज्ञया’ = permission/consent as instrument/means