Shloka 79
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
अस्त्रग्राममशेषं त्वं वणु पुत्र यथेप्सितम् / त्वया हितार्थं देवानां करणीयं सुदुष्करम्
Transliteration
astragrāmamaśeṣaṃ tvaṃ vaṇu putra yathepsitam / tvayā hitārthaṃ devānāṃ karaṇīyaṃ suduṣkaram
Translation
يا ابنَ وَنُو، خُذْ جميعَ جماعاتِ الأسلحة كما تشتهي؛ ولخيرِ الآلهة عليك أن تُنجز عملاً بالغَ العُسر.
Word by Word
अस्त्रग्रामम्the collection of weapons
अस्त्रग्रामम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअस्त्र + ग्राम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अस्त्राणां ग्रामः = collection of weapons), पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
अशेषम्entire, without remainder
अशेषम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअशेष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; agrees with अस्त्रग्रामम्
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा (Nominative), एकवचन
वणुO dear one
वणु:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeIndeclinable
Rootवणु (अव्यय/निपात; vocative-like address)
Formसम्बोधनार्थक निपात/अव्यय (addressing particle; used like ‘O dear one’)
पुत्रO son
पुत्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/उपमानवाचक (adverb: ‘as, according to’)
ईप्सितम्desired, wished-for
ईप्सितम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootईप्सित (कृदन्त-प्रातिपदिक; आप्/ईप्स् धातोः क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; ‘desired’; agrees with अस्त्रग्रामम्
त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता/Agent in passive/gerundive sense)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया (Instrumental), एकवचन
हितार्थम्for the benefit
हितार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeNoun
Rootहित + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (हितस्य अर्थः = for welfare), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; adverbial purpose
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन
करणीयम्to be done / must be done
करणीयम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Obligation)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + अनीयर् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formअनीयर्-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be done’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here predicative with implied ‘(is) to be done’
सुदुष्करम्very difficult
सुदुष्करम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + दुष्कर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सु + दुष्करः = very difficult), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; qualifies करणीयम्