Shloka 5
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
स कदाचिन्महातेजाः पितामह गुहं प्रति / गन्तुं व्यवसितो राजन्दैवेन च नियोजितः
Transliteration
sa kadācinmahātejāḥ pitāmaha guhaṃ prati / gantuṃ vyavasito rājandaivena ca niyojitaḥ
Translation
أيها الملك، إن ذلك العظيمَ البهاء عزم يومًا على الذهاب إلى كهف الجدّ الأعلى، وقد ساقه القضاء الإلهي إلى ذلك أيضًا.
Word by Word
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
कदाचित्once, at some time
कदाचित्:
अधिकरण (Adhikarana/Time)
TypeIndeclinable
Rootकदाचित् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
महातेजाःof great splendor
महातेजाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootमहत् + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
पितामहO grandfather
पितामह:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
गुहम्to the cave
गुहम्:
कर्म (Karma/Goal as object with प्रति)
TypeNoun
Rootगुह (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
प्रतिtowards
प्रति:
दिशा/गति-सम्बन्ध (directional)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय/उपसर्ग-निपात)
Formउपपद/पूर्वसर्ग-निपात (prepositional particle governing accusative)
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
प्रयोजन (purpose)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गन्तुम् (तुमुन्)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थक (purpose)
व्यवसितःresolved, determined
व्यवसितः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स॑ (धातु) → व्यवसित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त/कृत-प्रत्यय (past participle), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
दैवेनby fate/divine will
दैवेन:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootदैव (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
नियोजितःappointed/impelled
नियोजितः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeAdjective
Rootनि + युज् (धातु) → नियोजित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)