Shloka 12
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
तमालिङ्ग्य महाभागं मूर्ध्न्युपाघ्राय सादरम् / अभिनन्द्याशिषा तात ह्युभौ ताविदमाहतुः
Transliteration
tamāliṅgya mahābhāgaṃ mūrdhnyupāghrāya sādaram / abhinandyāśiṣā tāta hyubhau tāvidamāhatuḥ
Translation
ثم عانقاه، ذلك المحظوظ العظيم، وشمّا/قبّلا هامته بإجلال، وهنّآه بالبركات؛ يا بُنيّ، ثم قالا كلاهما هذا.
Word by Word
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आलिङ्ग्यhaving embraced
आलिङ्ग्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-लिङ्ग् (धातु) + ल्यप् (कृत्-प्रत्यय)
Formल्यबन्त/क्त्वार्थक अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
महाभागम्the very fortunate/noble one
महाभागम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय—‘महान् भागः यस्य/महाभागः’ (honorific)
मूर्ध्निon the head
मूर्ध्नि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
उपाघ्रायhaving smelled/kissed (lit. smelled)
उपाघ्राय:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-आ-घ्रा (धातु) + ल्यप् (कृत्-प्रत्यय)
Formल्यबन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
सादरम्respectfully/with affection
सादरम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस-आदर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः (accusative used adverbially): ‘आदरेण सह/आदरपूर्वकम्’
अभिनन्द्यhaving congratulated/greeted
अभिनन्द्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि-नन्द् (धातु) + ल्यप् (कृत्-प्रत्यय)
Formल्यबन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया
आशिषाwith a blessing
आशिषा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआशिष् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
तातdear one (vocative)
तात:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
उभौboth (of them)
उभौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आहतुःthey two said
आहतुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-ह् (धातु; ‘अह्/ब्रू’ अर्थे)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, द्विवचन, परस्मैपद