Shloka 22
ऋषिसर्गवर्णन (Rishi-Sarga Varṇana) — Account of the Creation/Origination of Sages and Beings
Devanagari script
ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम् / अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः
Transliteration
te tu tadvacana śrutvā pyātāḥ sarvato diśam / adhāpi ma nivarttante samudrasthā ivāpagāḥ
Translation
فلما سمعوا ذلك القول مضوا إلى كل جهة. وإلى اليوم لم يرجعوا، كالأودية إذا استقرت في البحر لا تعود.
Word by Word
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय सूचक अव्यय (but/indeed)
तत्-वचनम्that speech/statement
तत्-वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य वचनम्)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having heard’
प्याताःwent away
प्याताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formभूतकृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; छान्दस/पुराण-रूप ‘प्यात’ = ‘यात’ (gone)
सर्वतःin all directions
सर्वतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; सर्वदिक्/सर्वप्रकार सूचक (from all sides/everywhere)
दिशम्direction(s)
दिशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिश्/दिशा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; दिक्-शब्दस्य एकवचन-प्रयोगः (collective)
अधthen
अध:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअध (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तर/अथार्थक (then/thereupon)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपेक्षार्थक अव्यय (also/even)
मme
म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; एन्क्लिटिक रूप ‘म’ (= माम्/मा)
निवर्तन्तेreturn
निवर्तन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन, आत्मनेपद
समुद्र-स्थाःsituated in the ocean
समुद्र-स्थाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त; √स्था)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुषः (समुद्रे स्थाः) विशेषण (of ‘अपगाः’)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/comparison)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक अव्यय (simile marker)
अपगाःrivers
अपगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअपगा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन