Shloka 46
Vaivasvata-Manu Sarga and the Re-Manifestation of the Saptarṣis (वैवस्वतसर्गः—सप्तर्षिप्रादुर्भावः)
Devanagari script
वसुमध्यात्समुत्पन्नो वशी च वसुमान् स्वयम् / वसिष्ठ इति तत्त्वज्ञैः प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः
Transliteration
vasumadhyātsamutpanno vaśī ca vasumān svayam / vasiṣṭha iti tattvajñaiḥ procyate brahmavādibhiḥ
Translation
وُلِد من بين الفَسُو، وهو بذاته ضابطٌ لنفسه وذو غنى وبركة؛ لذلك يسميه العارفون بالحقيقة من البراهمَوادين «فَسِشْتَه».
Word by Word
वसुमध्यात्from the midst of the Vasus
वसुमध्यात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootवसु + मध्य (प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (5th), एकवचन; नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): ‘वसूनां मध्य’ → ‘वसुमध्य’
समुत्पन्नःarisen/produced
समुत्पन्नः:
कर्ता (Kartā, predicate)
TypeAdjective
Rootपद्/पत् (धातु) → उत्पन्न (कृदन्त)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) with उपसर्ग: सम्+उत्
वशीthe self-controlled one
वशी:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग; ‘वशिन्’ (self-controlled)
चand
च:
सम्बन्ध (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)
वसुमान्possessing wealth/vasus
वसुमान्:
विशेषण (Viśeṣaṇa of वशी)
TypeAdjective
Rootवसुमत् (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive)
स्वयम्himself
स्वयम्:
विशेषण (Adverbial qualifier)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वतन्त्रार्थक अव्यय (adverb: oneself)
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
प्रत्यभिज्ञान (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st), एकवचन; पुंलिङ्ग
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निबन्धन अव्यय (quotative)
तत्त्वज्ञैःby the knowers of truth
तत्त्वज्ञैः:
कर्ता (Kartā in passive; agent/instrument)
TypeNoun
Rootतत्त्व + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), बहुवचन; पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘तत्त्वस्य ज्ञ’ = knower of truth
प्रोच्यतेis declared/called
प्रोच्यते:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive); उपसर्ग: प्र
ब्रह्मवादिभिःby the expounders of Brahman
ब्रह्मवादिभिः:
कर्ता (Kartā in passive; agent)
TypeNoun
Rootब्रह्म + वादिन् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd), बहुवचन; पुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘ब्रह्मणः वादी’ = expounder of Brahman/Veda